IJsselsteinse straatnamen

C. Joh. Kievietlaan

2009-10-03T11:25:00.000+02:00

Cornelis Johannes Kieviet (1858 – 1931) was een Nederlandse onderwijzer in achtereenvolgens Delft, Hoofddorp, Lisse, Den Haag, Etersheim (bij Hoorn) en Zaandam. Daarnaast was hij schrijver van voornamelijk jeugdboeken.

Kieviet was vernieuwend voor zijn tijd door in zijn boeken spannende gebeurtenissen en vraagstukken van goed en kwaad voorop te stellen. Daarna kwam pas de invulling van de karakers en de historische enscenering. Hij had een levendige verteltrant waarmee hij een sfeer op wist te roepen die nog altijd wordt gewaardeerd.

In nog geen 20 jaar schreef Kieviet zo'n vijftig boeken. Zijn beroemdste karakter is Dik Trom. Voor IJsselstein is natuurlijk "Fulco de Minstreel" (1898) van belang. Dit werk gaat over een eenvoudige dienaar die vermomd als minstreel zijn meester Gijsbrecht van IJsselstein uit de kerkers van de Heer van Vianen weet te redden. Als beloning voor die daad wordt hij tot ridder geslagen.

C.Joh. Kievietlaan - 2009

Benschopperstraat

2009-07-09T16:36:00.000+02:00

De Benschopperstraat vormt samen met de Utrechtsestraat de hoofdstraat van de binnenstad van IJsselstein. Deze wegen worden zo genoemd, omdat zij eeuwenlang de verbindingswegen vormden naar respectievelijk Benschop en Utrecht. De Benschopperstraat ligt tussen de Benschopperpoort en De Plaats.

Benschopperstraat nr. 1 - 2009
koffiehuis uit de 18e eeuw, markant gelegen op de hoek van de Benschopperstraat en de St. Nicolaasstraat; nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 2 - 2009
smederij (aan de Benschoppertsraat) en woonhuis (aan de Molenstraat) uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 3 - 2009
woon/winkelpand uit het einde van de 19e eeuw; de winkelpui is van 1934

Benschopperstraat nr. 5 - 2009
woon/winkelpand uit de 19e eeuw

Benschopperstraat nr. 8 - 2009
De Meelmuis
woonhuis uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand; de winkelpui is van 1935

Benschopperstraat nr. 10 - 2009
woonhuis uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 12 - 2009
woonhuis uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 13 - 2009
dubbelwoonhuis uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 14 - 2009
woonhuis uit 1934, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 15 - 2009
woon/winkelpand uit het einde van de 19e eeuw

Benschopperstraat nr. 24 - 2009
zeer smal woonhuis uit 1910

Benschopperstraat nr. 25 - 2009
stadsherberg uit 1540, nu woon/kantoorpand

Benschopperstraat nr. 26 - 2009
stadsboerderij(?) uit de 18e eeuw, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 29 - 2009

Benschopperstraat nr. 30 - 2009
woonhuis uit 1880, nu woon/winkelpand; de winkelpui is van 1985

Benschopperstraat nr. 32 - 2009
woonhuis uit het einde van de 18e eeuw, nu woon/winkelpand; de rechterwinkelpui is van 1900

Benschopperstraat nr. 34 - 2009
woonhuis uit 1623

Benschopperstraat nr. 35 - 2009
woon/winkelpand uit 1910

Benschopperstraat nr. 39 en 41 - 2009
Stadswaag en Gasthuis
Pand uit 1779. Alle handelswaar in de Baronie van IJsselstein moest voor verhandeling (tegen betaling)worden gewogen en gemeten. In 1924 verbouwd tot politiebureau; nu in gebruik als VVV-kantoor en werkruimte van de Stichting Historische Kring IJsselstein.

Benschopperstraat nr. 40 - 2009
woonhuis uit 1767, nu woon/winkelpand

Benschopperstraat nr. 42 - 2009
woonhuis uit de tweede helft van de 19e eeuw, nu deel van de ernaast gelegen bakkerij

Benschopperstraat nr. 43 - 2009
Kapittelzaal, dormitorium, sacristie en gedeeltelijke kruisgang uit 1573 van het voormalige Cisterciënzerklooster O.L. Vrouweberg; zie Kloosterstraat

Bedevaartweg

2009-07-08T15:20:00.001+02:00

De Bedevaartweg is een straat tussen Eiteren en de Kerspellaan. De straat verwijst naar de bedevaart van vele gelovigen die dagelijks naar de Sint Nicolaas Basiliek komen om te bidden bij Onze Lieve Vrouw van Eiteren Hulp in Nood en daar een kaarsje op te steken.

Onze Lieve Vrouw van Eiteren Hulp in Nood
Dit notenhouten beeldje is 22 cm hoog. Maria zit op een gekussende hoekige zetel en heeft haar voeten op een verhoging. Op haar hoofd heeft zij een zilveren kroontje met stenen en in de rechterhand een scepter. Het Kind op haar schoot maakt met de rechter hand een zegenend gebaar en laat met zijn andere hand een boek, symbool der wijsheid, op zijn knie rusten. Dit beeldje is een Sedes Sapientiae, zetel van Wijsheid: Jezus, als eeuwige Wijsheid, zit op haar schoot als zijn troon.

In de katholieke traditie is een bedevaart een reis naar een plaats waar een heilige wordt vereerd, of waar er volgens ooggetuigenverslagen verschijningen hadden plaatsgevonden, meestal van Maria, een engel of een heilige. Andere plaatsen werden bekend vanwege een of meer gevallen van wonderbaarlijk genezingen, of vanwege stigmata, een 'huilend' beeldje, of andere verschijnselen die mensen bovennatuurlijk voorkwamen.

Mariakapel in de Sint Nicolaasbasiliek

Het IJsselsteinse beeldje van de Moeder Gods is gevonden door slootgravers in 1310, die het vervolgens aan de pastoor van IJsselstein gaven. De pastoor plaatste het in zijn parochiekerk waar het twee- of driemaal verdween en op de oorspronkelijke plek waar het eens gevonden was, weer werd gevonden. Het was toen duidelijk dat Maria op die plek vereerd wilde worden. Jaarlijks waren er processietochten waarbij leprozen met Lazaruskaarsen en -kleppers meeliepen.

Een IJsselsteinse vrouw naait het beeldje in haar kleren.
Gebrandschilderd raam in de Sint Nicolaasbasiliek

Tijdens de beeldenstorm in 1566 heeft een vrome IJsselsteinse vrouw het beeldje Moeder Gods in de voering van haar kleren verstopt en daar enkele jaren mee rondgelopen. Het beeldje heeft het overleefd, maar is waarschijnlijk wel beschadigd geraakt. Daarna is het terecht gekomen in een klooster van de Zuster van de Liefde in Utrecht. Toen één van de zusters heel ernstig ziek werd, werd het beeldje van Maria van Eiteren naar haar slaapzaal gebracht en tot ieders verbazing herstelde de ernstig zieke zuster. De kloosterzusters gaven het beeldje van Maria van Eiteren toen de naam Hulp in Nood. In 1936 is het beeldje door deken De Grijs terughaald naar IJsselstein. Sindsdien is er weer jaarlijks een processietocht (ommedracht) waarbij het beeldje wordt meegedragen door parochianen in historische kledij. In 1986 heeft kardinaal Simonis het Christuskindje op Maria's schoot gekroond.

Bedevaartweg - 2009

Eitersesteeg

2009-07-07T17:31:00.001+02:00

De Eitersesteeg is een minstens zeven eeuwen oude weg die Eiteren verbindt met de Achtersloot.

Eitersesteeg - 2009
ooit een zandpad, nu een geasfalteerd fietspad

De Eitersesteeg behoort tot het processiepad van de jaarlijkse Ommedracht, zowel in vroeger eeuwen als tegenwoordig. Aan deze steeg lag de Eiterse kapel. Deze kapel is gebouwd tussen 1310 en 1340 op het kerkhof van de veel oudere parochiekerk. Nadat Gijsbrecht van Amstel in ca. 1300 IJsselstein had gesticht verloor Eiteren zijn streekfunctie en verviel het tot buurtschap. In 1310 ging de parochiekerk over naar IJsselstein en in Eiteren werd een kapel gesticht geweid aan Maria-ten-Hemelopneming. De fundamenten van deze kapel zijn eind vorige eeuw opgegraven en in 2001 opgemetseld. Ook staat er een monument ter ere aan Maria van Eiteren.

opgemetselde fundamenten van de Eiterse kapel

Beverweerd

2009-07-06T09:36:00.002+02:00

De straat Beverweerd is vernoemd naar kasteel en ridderhofstad Beverweerd.

Beverweerd is een van oorsprong 13e eeuws kasteel, dat zich op een eilandje langs de Kromme Rijn bij het dorp Werkhoven (gemeente Bunnik) bevindt. Het kasteel is omgeven door fraai aangelegde tuinen, waarbij de Kromme Rijn zelf een belangrijke landschappelijke rol speelt.

Beverweerd - 2006
het kasteel gezien vanaf de Kromme Rijn

één van de verschillende smeedijzeren bruggetjes in de tuinen van Beverweerd

Het oudste deel van het kasteel is een rechthoekige woontoren uit de 13e eeuw, die nog steeds het hart van het huidige gebouw vormt. Deze toren heeft een oppervlakte van 13,5 x 10,3 meter en muren van 1,3 meter dik. Bij de bouw van de toren is gebruik gemaakt van zeer grote bakstenen. De toren bestond uit een kelder, twee woonlagen en een zadeldak. De woontoren beschikte over een ommuurd binnenplein. Aan de buitengevel bij de hoofdingang is deze woontoren nog zichtbaar.

In de tweede helft van de 13e eeuw zijn de zuidelijke en westelijke hoektorens aangebouwd. In de eerste helft van de 14e eeuw werd tegen de westtoren een vierkant gebouw neergezet, dat in de 16e eeuw werd verlengd tot voorbij de woontoren. Het gebouw werd in de loop van de tijd enkele keren verhoogd, waarna in de 17e eeuw de oude binnenplaats werd dichtgebouwd met een langwerpige vleugel tussen de beide hoektorens. In de negentiende eeuw werd het kasteel gemoderniseerd in neogotische stijl door de Utrechtse architect Christiaan Kramm. Hierbij werd het een regelmatig gevormd landhuis en werden kantelen toegevoegd. In 1934 werd het kasteel grotendeels van de pleisterlaag ontdaan.

Het kasteel Beverweerd door de eeuwen heen

Eind 2008 is opnieuw een pleisterlaag aangebracht,waarmee het kasteel in oude luister is hersteld.

De straat Beverweerd in IJsselstein - 2009

Guntersteijn

2009-07-05T09:36:00.007+02:00

Gunterstein, een voormalige ridderhofstad, is een buitenhuis aan de oostzijde van de Vecht bij de brug over de Vecht in Breukelen.

Gunterstein - 2008

Voor dat dit huis op deze plaats werd gebouwd stonden er achtereenvolgens twee kastelen. Gunterstein I is omstreeks 1300 gebouwd en dankt zijn naam aan de stichter, Gijsbrecht Gunter. Deze was afkomstig uit het Utrechtse geslacht Van Lichtenbergh, dat in de late Middeleeuwen een belangrijke rol speelde in de Utrechtse partijtwisten en een aantal burgemeesters van de stad Utrecht heeft geleverd. Hoewel het kasteel op Utrechts grondgebied lag (het Sticht, dat werd bestuurd door de bisschop van Utrecht) was het kasteel een leengoed van de graaf van Holland. Deze situatie is wellicht ontstaan toen de Hollandse graaf, na de moord op Floris V, de bezittingen van diens belagers, de heren van Amstel, in bezit nam. Gijsbrecht Gunter werd in 1344 uit de raad van Utrecht gezet omdat hij leenman van de graaf van Holland was geworden.

Door de voortdurende grensconflicten van Holland en Utrecht was Gunterstein niet een steunpunt waarop de bisschop kon rekenen. Bovendien kwam in de loop van de 14e eeuw het kasteel in handen van Splinter van Loenersloot, die leenman was geworden van de hertog van Gelre en ook door zijn gedrag als roofridder in conflict kwam met de Utrechtse bisschop. Daarna was het kasteel wisselend in de invloedssfeer van Holland en Gelre. In het begin van het jaar 1511 veroverden de Utrechters Gunterstein en kort daarna besloot de magistraat tot afbraak om met de aldus verkregen stenen de door de heer van IJsselstein verwoeste Bemuurde Weerd in Utrecht te herstellen.

Gunterstein II is in 1518 gebouwd door Gijsbert van Nijenrode. Ruim twintig jaar later werd het erkend als ridderhofstad. Ook dit kasteel was leengoed van de grafelijkheid van Holland en West-Friesland. In 1611 kwam het in bezit van Johan van Oldenbarnevelt, landsadvocaat en raadpensionaris van de Staten van Holland. Na zijn veroordeling en terechtstelling werden op 4 juni 1619 zijn bezittingen in Breukelen in beslag genomen. In het Rampjaar 1672 moesten de Franse troepen zich terugtrekken uit Naarden en zetten op hun terugtocht Gunterstein en Breukelen in brand waardoor deze nagenoeg geheel verwoest werden.

Gunterstein II - 1646

In 1680 werd de ruïne gekocht door de Amsterdamse koopmansweduwe Magdalena Poulle en nog datzelfde jaar kreeg zij van de stadhouder van Holland een officiële leenbrief. Magdalena bouwde Gunterstein III in de stijl van een buitenhuis. Zij bepaalde in haar testament dat het huis en de landerijen als een geheel diende voort te bestaan en ook dat het binnen de familie moest blijven. Het nadien dan ook niet meer verkocht. Het huis wordt nu privé bewoond en is niet toegankelijk voor publiek.

Gunterstein II - 1836

Gunterstein III - 2005
Het wapen van het geslachtGunter bestaat uit drie gouden lelies op een veld van keel (rood). Dit wapen is nog te zien op de achtergevel van het huidige kasteel.

Guntersteijn - 2009
deze straat verbindt Leeuwenburg met de Kerspellaan

Visbrug

2009-07-04T14:21:00.000+02:00

De Visbrug ligt over de stadshaven en verbindt de Weidstraat (ter hoogte van de Schuttersgracht) met de Doelenstraat (ter hoogte van de Havenstraat). De brug is een bakstenen boogbrug uit de 18e eeuw met een onderbouw uit de 14 of 15e eeuw.

De naam Visbrug bestond al in de middeleeuwen en verwijst naar de visafslag op de brug van de vis die in de haven en de stadsgrachten werd gevangen.

Visbrug - 2009

Zavelweg

2009-07-03T13:50:00.001+02:00

Zavel is een grondsoort die voorkomt langs de oevers, uiterwaarden en vroeger overstroomd gebied van de Hollandsche IJssel. Zavel betaat uit een mengsel van zand en kleideeltjes die minder dan 0,002 milimeter groot zijn, waarbij het gehalte van deze deeltjes ligt tussen 8 en 25%. De naam zavel komt van het Latijnse sabulum, dat grof zand of kiezelzand betekent. Zavel is meestal vruchtbaar, goed te bewerken, vochthoudend en doorwortelbaar.

Zavelweg - 2009
de weg loopt evenwijdig aan rijksweg A2 tussen Hoogland en de Parallelweg langs Hollandsche IJssel

Vestingplantsoen

2009-07-02T13:30:00.001+02:00

IJsselstein heeft zich in de loop van de geschiedenis, en met name in de 14 en 15e eeuw, herhaaldelijk moeten verdedigen tegen vijandelijke troepen, veelal veroorzaakt door financiële en politieke conflicten van de Heren van IJsselstein. De middeleeuwse vestingwerken bestonden uit een kasteel, omgrachting, muren, poorten en een aarden wal. In 1511 is de vesting voor het laatst belegerd; daarna hadden de stadspoorten en de stadsmuur vooral een beschermfunctie tegen dieven en smokkelaars.

Vanaf de 16e eeuw raakten de verdedigingswerken in verval. Geleidelijk werden ze gesloopt: eerst de verschillende torens, later de stadspoorten (1851) en in tenslotte het kasteel (1888).

De poorten zijn later in eigentijdse stijl herbouwd. In 1999 zijn de restanten van de stadsmuur aan de Walkade gerestaureerd. Het Vestingplantsoen ligt onder aan deze muur in een dicht geplempt gedeelte van de voormalige stadsgracht. De kloostermoppen waaruit de oorspronkelijke stadmuur is opgetrokken zijn daar goed zichtbaar.

Marijke Meuhof

2009-07-01T14:49:00.007+02:00

Marijke Meu ('tante Marijke') was de Friese koosnaam voor Maria Louise, landgravin van Hessen-Kassel (1688-1765). Zij was getrouwd met Johan Willem Friso, vorst van Nassau-Dietz (1696-1711), prins van Oranje (1702-1711), stadhouder van Friesland (1707-1711) en Groningen (1708-1711).

Johan Willem Friso, achterneef en beoogd opvolger van de kinderloze Willem III (stadhouder van alle Nederlandse gewesten), was pas 24 en nog niet verder gekomen dan het stadhouderschap in Friesland en Groningen toen hij in 1711 door noodweer verdronk bij een overtocht van het Hollands Diep. Maria Louise was toen echter zwanger van een zoon, de latere stadhouder Willem IV. Daardoor kon zij het beheer en het bestuur van de door hem geerfde goederen waarnemen. Tot die erfgoederen behoorde ook de baronie van IJsselstein. Vanaf 1732 kon Maria Louise dat doen als barones, want in dat jaar schonk Willem IV de baronie aan zijn moeder.

Maria Louise van Hessen-Kassel met haar kinderen Anna Charlotte Amalia (1710-1777) en Willem Karel Hendrik Friso (1711-1751), de latere Willem IV - 1725

In tegenstelling tot andere leden van het huis van Oranje Nassau, die het beheer over de heerlijkheid van IJsselstein in de praktijk overlieten aan de drost die op het kasteel van IJsselstein woonde, verbleef Marijke Meu veel in de baroniestad. Zij maakte de aardappel als volksvoedsel bij de bevolking van de baronie populair. Ook werden op haar initiatief premies ingesteld voor het bouwen van woningen. Verder bood zij bescherming aan protestantse vluchtelingen uit Bohemen, de Hernhutters. Maria Louise verdiende haar Friese koosnaam Marijke Meu door haar eenvoudige en beminnelijke manier van optreden. Die werd in Friesland niet alleen gewaardeerd door de gewone man, maar ook door de adel.

Marijke Meuhof - 2009

Walstraat

2009-06-30T17:29:00.001+02:00

De Walstraat is een korte verbindingsstraat tussen de Havenstraat en de Walkade. De naam heeft dezelfde achtergrond als de Walkade

.

Walstraat nrs. 2, 4 en 6
blok van drie woonhuizen uit ca. 1900

Walkade

2009-06-29T17:14:00.002+02:00

De Walkade ligt aan de binnenzijde van de zuidoostelijke stadsgracht. De naam verwijst naar de stadsomwalling die hier tot halverwege de 19e eeuw heeft gelegen.

Walkade nr. 4 - 2009
Stadsmuseum v/h School met den Bijbel
Lagere school waarvan de eerste lokalen zijn gebouwd in 1903; in 1912 en 1923 is bijgebouwd en verbouwd. Sinds 1996 is het gebouw in gebruik als het stadsmuseum van IJsselstein.

Walkade tussen Walstraat en Doelenstraat - 2009

Walkade nrs. 14 en 16 - 2009

Walkade met links de griendschuren nrs. 15 en 17 - 2009

Walkade nr. 15 - 2009
griendschuur uit de tweede helft van de 19e eeuw, nu atelier

Walkade nr. 17 - 2009
griendschuur uit de tweede helft van de 19e eeuw, nu woonhuis

Walkade nr. 22 - 2009
hoepelmakerij en opslagruimte uit het einde van de 18e eeuw, nu ??

Walkade nr. 48 - 2009
vrijstand woonhuis uit ca. 1900

Walkade nr. 50 - 2009
hoepelmakerij uit de tweede helft van de 19e eeuw, nu ??

Walkade nr. 55 - 2009
Opslagruimte met souterrain aan de stadsgracht uit de tweede helft van de 19e eeuw, nu winkel/woonhuis. Het pand is na de sloop van de stadsmuur naarvoren uitgebreid. Het onderste deel van de gevel is nog een restant van die stadsmuur.

Utrechtsestraat

2009-06-27T15:08:00.000+02:00

De Utrechtsestraat vormt samen met de Benschopperstraat de hoofdstraat van de binnenstad. De straat verbindt de IJsselpoort met De Plaats.

Utrechtsestraat nr. 1, 3 en 5 - 2009
blok van drie woningen in ca. 1902 gebouwd voor het hogere personeel van de houtverwerkende fabriek Schilte

Utrechtsestraat nr. 2, 4 en 6 - 2009
Blok van 10 arbeiderwoningen, nu woon/winkelpand. Het pand bestaat uit 2 gedeelten. Een deel werd gebouwd voor 1850 en lag destijds buiten de stadsmuur. Na afbraak van de muur is aan de voorzijde een nieuw pand gebouwd, dat met het oude tot een geheel is samengetrokken.

Utrechtsestraat nr. 7 - 2009
pand uit de 19e eeuw, nu kantoorpand

Utrechtsestraat nr. 9 - 2009
villa uit 1912

Utrechtsestraat nr. 11 - 2009
woonhuis uit ca. 1900, nu kantoor

Utrechtsestraat nr. 14 - 2009
woon/winkelpand uit 1906, nu woonhuis

Utrechtsestraat nr. 16-18 - 2009
postkantoor annex woonhuis uit 1902, nu ??

Utrechtsestraat nr. - 2009
't Wapen van IJsselstein
hotel/restaurant uit ca. 1910, nu woon/winkelpand

Utrechtsestraat nr. 26 - 2009
woonhuis uit het begin van de 19e eeuw met een voorgevel uit het begin van de 20e eeuw

Utrechtsestraat nr. 33 - 2009
woonhuis met gevels uit 1900, maar de kern is ouder; nu woon/winkelpand

Utrechtsestraat nr. 34 - 2009
woon/winkelpand uit de 18e eeuw

Utrechtsestraat nr. 36 - 2009
woon/winkelpand uit de tweede helft van de 19e eeuw; de winkelpui is van ca. 1900

Utrechtsestraat nr. 39 - 2009
woning uit ca. 1900, nu woon/winkelpand waarvan de pui dateert van 1967

Utrechtsestraat nr. 50 - 2009
Woon/winkelpand uit het einde van de 16e eeuw gebouwd in Holalnds-maniëristische stijl. Eerst was er wagenmakerij gevestigd. In 1931 kwam er een viswinkel; toen is ook de huidige pui geplaatst.

Utrechtsestraat nr. 54 - 2009
In 't Moriaanshooft
pand met onbekende oorspronkelijke bestemming, maar is in de 18e eeuw gebruikt als logement en in de 19e eeuw als bakkerij met woning; nu is het een restaurant/woning

Utrechtsestraat nr. 56 - 2009
woning/slagerij uit ca. 1900, nu woon/winkelpand

Utrechtsestraat nr. 62 - 2009
herenhuis uit de eerste helft van de 19e eeuw, nu bankkantoor; de gevel is van 1962

Utrechtsestraat nr. 66 - 2009
woon/winkelpand uit 1924

Utrechtsestraat nr. 69-71 - 2009
69-71: dubbelwoonhuis uit het einde van de 16e eeuw gebouwd in Hollands-maniëristische stijl, nu winkel en meerdere wooneenheden

Hoogland

2009-06-26T16:23:00.007+02:00

Het hoge land is de naam die van oudsher wordt gebruikt voor het zuid-oostelijke deel van de gemeente IJsselstein. De weg Hoogland loopt door dit gebied en loopt ongeveer vanaf de Zavelweg langs de A2 in een bocht over de dijk langs de Enge IJssel naar de Lage Dijk-Zuid.

Hoogland nr. 19 - 2009
woonhuis bij fruittelersbedrijf uit 1925

Hoogland
dijk langs de Enge IJssel

Hoogland nabij de Lage Dijk-Zuid

Eiteren

2009-06-25T12:37:00.005+02:00

Eiteren (Aiternon) is van oorsprong de naam van de landerij gelegen tussen de huidige Achtersloot en Noord-IJsseldijk, inclusief het stadsgebied van IJsselstein en de Rijpickerwaard. Binnen dit gebied heeft de karolingische villa (domeingoed) en later kerkdorp Eiteren gelegen.
De weg Eiteren is nu het gedeelte van de Zuid IJsseldijk tussen de IJsselpoort en de Eitersesteeg. De weg Eiteren en de Eitersesteeg liggen nu vrijwel nog op dezelfde plaats als rond het jaar 1550.

In Eiteren stond al in de 10e eeuw de parochiekerk van Maria ten Hemelopneming. De parochie werd in 1217 ingeperkt door de stichting van een nieuwe parochie in het Gein en de bouw van een kerk aldaar. In 1310 zijn de parochierechten overgeheveld naar IJsselstein en werden Eiteren en de Eiterse kerk ondergeschikt aan de pastoor van de nieuwe St. Nicolaaskerk.

Maquete van de voormalige parochiekerk te Eiteren

De fundamenten van de parochiekerk zijn in 2002 aan de Ommedracht bovengronds zichtbaar gemaakt.

De kerk van Eiteren was oorspronkelijk 27 meter lang en 8,5 meter breed. Omstreeks 1450 werd deze vergroot en in 1579 gesloopt. Het dorp Eiteren is verdwenen. In de 19e eeuw werd daar de burgerlijke begraafplaats van IJsselstein aangelegd.

Eiteren - 2003
begin van de weg ter hoogte van de IJsselpoort en de Poortbrug
achter de bosschages rechts ligt de voormalige brugwachterswoning

Eiteren nr. 2 - 2009
brugwachterswoning uit 1879, nu woonhuis

Eiteren nr. 19 - 2009
Algemene Begraafplaats van IJsselsetin aangelegd in 1929

Eiteren nr. 25 - 2009
dubbele arbeiderswoning uit het einde van de 19e eeuw

Eiteren nr. 28 - 2009
woonhuis uit 1923

Eiteren nr - 2009

Achtersloot

2009-06-24T16:38:00.020+02:00

Dijk uit de twaalfde eeuw op linker oever van de Hollandse IJssel. De dijk diende oorspronkelijk als achterkade voor de polders ten oosten van de dijk en vormde de basis voor de ontginning van de polders ten westen van de dijk.

Achtersloot stedelijk gebied - 2009

Achtersloot landelijk gebied - 2009

Achtersloot nr. 4 - 2009
kleine witgepleiseterde langhuisboerderij met afgewolfd rieten zadeldak uit de eerste helft van de 19e eeuw, nu woonhuis

Achtersloot nr. 6 - 2009

Achtersloot nrs. 4-6
een markant geheel bij de entree van het stadscentrum

Achtersloot nrs. 11-11a - 2009
Antoniushoeve
langhuisboerderij uit 1905, nu dubbelwoonhuis

Achtersloot 13 - 2009
kleine langhuisboerderij uit 1911, nu woonhuis

Achtersloot nr. 15 - 2009
Nooit Gedacht
kleine langhuisboerderij uit 1925, nu woonhuis

Achtersloot nr. 17 - 2009
Ken U Zelve
boerderij met dwarsaangebouwde schuur uit 1927, nu woonhuis

Achtersloot nr. 21 - 2009
langhuisboerderij uit 1910

Achtersloot nr. 21 - 2009
al vele jaren een grote producent en leverancier van pompoenen voor de Haloween-tijd

Achtersloot nr. 23 - 2009
Patrimonium
landhuisboerderij uit 1890, nu woonhuis

Achtersloot nr. 24 - 2009
bedrijfspand uit 1858 van touwslagerij De Drie Vrienden, nu dubbelwoonhuis
de touwbaan lag parallel aan de tegenwoordige Touwlaan

Achtersloot nr. 35 - 2009
Missiehoeve
langhuisboederij uit einde 19e eeuw, nu woonhuis

Achtersloot nr. 40 - 2009
woonhuis uit 1910

Achtersloot nr. 42 - 2009
woonhuis met schuur uit 1911

Achtersloot nrs. 44-46 - 2009
dubbelwoonhuis uit 1911

Achtersloot nr. 47 - 2009
Zonderzorg
langhuisboerderij uit ca. 1880

Achtersloot nr. 49 - 2009
Dwaal ik – Wacht U
langhuisboerderij uit ca. 1900, nu twee woonhuizen

Achtersloot nr. 53 - 2009
Ora et Labora
dwarshuisboerderij met voorhuis uit 1807 en achterhuis uit 18e eeuw

Achtersloot nr. 55 - 2009
woonhuis uit 1908 met aangebouwde schuur

Achtersloot nr. 57 - 2009
rietgedekte, witgepleisterde langhuisboerderij met dwarhuis uit het begin van de 19e eeuw, nu woonhuis

Achtersloot nr. 61 - 2009
rietgedekte, witgepleisterde krukhuisboerderij uit de 18e eeuw, nu woonhuis

Achtersloot nr. 63 - 2009
Naar de Lust
dwarshuisboerderij uit 1907

Achtersloot nr. 65 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit 1865

Achtersloot nr. 71 - 2009
langhuisboerderij uit de 18e eeuw

Achtersloot nr. 73 - 2009
rentenierswoning uit 1899, bijgenaamd Het Notarishuis

Achtersloot nr. 75 - 2009
Welgelegen
langhuisboerderij uit 1899 met stenen boenhok

Achtersloot - 2009
zijaanzicht nr. 75

Achtersloot nr. 81 - 2009
langhuisboerderij uit het einde van de 19e eeuw

Achtersloot nr. 83 - 2009
Langevelden
rietgedekte langhuisboerderij uit 1882 met boenhok

Achtersloot nr. 85 - 2009
dwarshuisboerderij met voorhuis uit 1875, het achterhuis is uit de 18e eeuw

Achtersloot nrs. 86-88 - 2009
dubbel woonhuis uit 1923

Achtersloot nr. 87 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit ca. 1900

Achtersloot nr. 89 - 2009
langhuisboerderij uit ca. 1890 en woonhuis uit 1938

Achtersloot nr. 91 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit 1651, nu woonhuis

Achtersloot nr. 97 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit de tweede helft van de 19e eeuw

Achtersloot nr. 102 - 2009
Repos Ailleurs
woonhuis uit 1929

Achtersloot nr. 103 - 2009
Meerlo
rietgedekte langhuisboerderij uit de 18e eeuw, nu woonhuis

Achtersloot nr. 106 - 2009
kleine villa uit 1927 met aangebouwde schuur

Achtersloot nr. 107 - 2009
Lamsinshoeve
dwarshuisboerderij uit 1875 met vensterluiken in oorspronkelijke kleuren

Achtersloot nr. 120 - 2009
langhuisboerderij met afgewolfd rieten zadeldak uit 1884

Achtersloot nr. 124 - 2009
Buitenzorg
langhuisboerderij uit 1881

Achtersloot nr. 142 - 2009
langhuisboerderij uit ca. 1910

Achtersloot nr. 152 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit ca. 1910

Achtersloot nr. 158 - 2009
dwarshuisborderij uit het einde van de 19e eeuw

Achtersloot nr. 160 - 2009
langhuisboerderij met afgewolfd rieten zadeldak uit 1845

Achtersloot nr. 168 - 2009
rietgedekte langhuisboerderij uit 1882

Achtersloot nr. 170 - 2009
boerenwoning uit 1919

Achtersloot nr. 190 - 2009
Gouweberg
rietgedekte langhuisboerderij uit 1872

Imminkplein

2009-06-23T21:14:00.000+02:00

Hendricus Didericus Gosewinus Arnoldus Immink (1812-1887), notaris te IJsselstein.

Hendricus Immink - 1875

Hendricus Immink werd geboren in Muiderberg als zoon van een dominee. Hij groeide op in de Nederlands Hervormde traditie. Na zijn studie notariaat werd hij in 1844 door De Kroon benoemd als notaris in het arrondisement Utrecht met als standplaats IJsselstein. In 1880 ging hij met pensioen en zeven jaar later kwam hij te overlijden,

Vanuit zijn geloof was Immink net als zijn vader sociaal betrokken. Dit kwam onder meer tot uitdrukking in zijn initiatief om samen met zes andere notabelen in de jaren 1850-1860 de IJsselsteinse Bouwmaatschappij op te richten. Deze maatschappij op protestantse grondslag had als doel om de huisvesting van de IJsselsteinse arbeiders te verbeteren door huizen te bouwen en te verhuren. De eerste projecten van de maatschappij betroffen woningen aan het Kronenburgplantsoen, de Kloosterstraat en de IJsselstraat.

In 1911 bouwde de IJsselsteinse Bouwmaatschappij een complex van 32 sociale huurwoningen waarvan 26 aan een hof (het Imminkplein) en 6 aan de Poortdijk. Het complex was een ontwerp van de Utrechtse architect K. van den Berg en was het winnende ontwerp van een prijsvraag uitgeschreven door de Utrechtse Maatschappij tot Bevordering der Bouwkunst. Vanwege de gebruikte rode dakpannen werd het complex door de IJsselsteiners ook wel Het Rode Dorp genoemd.

Na een periode van verwaarlozing bevindt het Rode Dorp tegenwoordig in een goede staat en is het aantal veranderingen ten opzichte van het orginele ontwerp beperkt gebleven; er zijn dakkapellen geplaatst en details als de huisnummering op de deurkalven, geschilderde bloemmotieven op de houten topgevels en de roedenverdeling in de vensters zijn verdwenen.

Imminkplein - 2009

Poortdijk

2009-06-22T15:54:00.008+02:00

De poortdijk verbindt de Prins Willem-Alexanderdijk met de IJsselpoort, vandaar de naam. De Poortdijk dateert vermoedelijk uit de 16e eeuw.

Poortdijk nrs. 7-9 - 2009
Dit pand uit de 18e eeuw was oorspronkelijk een café (genaamd De Strik)en een woonhuis. Het café was gunstig gelegen vanwege de kruising van land- en waterwegen. Het pand ligt iets verdiept en ervoor staan drie leilinden. Het pand bestaat tegenwoordig uit twee woonhuizen.

Poortdijk 11 - 2009
Feestzaal uit 1903 behorende bij café De Strik. IJsselsteiners noemden het De Concertzaal vanwege de muziekuitvoeringen die er werden gegeven. Nu in gebruik als timmermanswerkplaats.

Poortdijk 13 - 2009
Pand van anderhalve bouwlaag uit de tweede helft van de 19e eeuw. De uitspanning behoorde bij café De Strik. Het pand is nu in gebrik als kantoor.

Poortdijk 30 - 2009
Villa uit 1909 die is gebouwd in opdracht van toenmalig burgemeester H.J. Kronenburg. Het pand is tegenwoordig in gebruik als notariskantoor.

Poortdijk gezien in noord-oostelijke richting vanaf de Utrechtseweg - 2009
De zes woningen met de rode daken (l.) behoren tot hetzelfde complex als de woningen aan het Imminkplein.

Prins Willem-Alexanderdijk

2009-06-21T17:17:00.015+02:00

In de zeventiger jaren van de vorige eeuw is het oostelijke deel van de Noord IJsseldijk opgenomen in de nieuwbouwwijk Oranjekwartier. Toen is dit stuk dijk hernoemd tot Prins Willem-Alexanderdijk, naar Prins Willem-Alexander (1967- ), Prins van Oranje, eerste troonopvolger van koningin Beatrix.

Willem-Alexander Claus George Ferdinand werd op 27 april 1967 geboren als eerste kind van Prinses Beatrix en Prins Claus. Hij kreeg toen de titels Prins der Nederlanden, Prins van Oranje-Nassau en Jonkheer van Amsberg.

Prins Willem-Alexander en zijn moeder Koningin Beatrix

Prins Willem-Alexander en zijn vader Prins Claus

Prins Willem-Alexander als kleuter op Koniginnedag tijdens een defilé in de tuin van Paleis Soestdijk ter ere zijn oma Koningin Juliana

Prins Willem-Alexander heeft twee broers: Prins Friso (1968) en Prins Constantijn (1969). Tot 1981 woonde het gezin op kasteel Drakensteyn in Lage Vuursche. Nadat zijn moeder op 30 april 1980 Koningin werd, verhuisde het gezin naar Paleis Huis ten Bosch in Den Haag.

Kasteel Drakensteyn in de bossen bij Lage Vuursche (provincie Utrecht)

Prins Willem-Alexander volgt het lager onderwijs op de Nieuwe Baarnse School te Baarn. De Prins begint zijn middelbare schoolopleiding op het Baarns Lyceum. Daarna vervolgt hij zijn schoolopleiding aan het Eerste Vrijzinnig Christelijk Lyceum in Den Haag. Hij sluit zijn middelbare schoolopleiding af op het United World College of the Atlantic te Llantwit Major in Wales. Daar haalt hij in 1985 het diploma Internationaal Baccalaureaat.

Prins Willem-Alexander wordt tijdens zijn studietijd en daarna regelmatig gezien met een glas bier in de hand. Hierdoor verwerft hij de bijnaam 'Prins Pils'

Nadat hij zijn dienstplicht heeft vervuld, schrijft de Prins zich in 1987 in bij de Faculteit der Letteren voor de studierichting geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Leiden. De studie verschaft de Prins een brede maatschappelijke ontwikkeling, met vakken als algemene en vaderlandse geschiedenis, economische geschiedenis, staatkunde en staatsrecht, recht van de Europese gemeenschappen, volkenrecht, mensenrechten en economie. In 1993 slaagt de Prins voor zijn doctoraal examen geschiedenis. Hij sluit zijn studie af met een scriptie over de Nederlandse reactie op het besluit van Frankrijk (onder president De Gaulle) om uit de geïntegreerde commandostructuur van de NAVO te treden.

Op 30 maart 2001 verlooft de Prins zich met Máxima Zorreguieta en op 2-2-2002 trouwen ze in Amsterdam. Een jaar later verhuisde het paar naar Villa Eikenhorst op landgoed De Horsten in Wassenaar. Op 7 december 2003 wordt hun eerste kind geboren, Prinses Catharina-Amalia. Op 26 juni 2005 wordt hun tweede dochter, Prinses Alexia, geboren en op 10 april 2007 de derde dochter Prinses Ariane.

Prins Willem-Alexanderdijk - 2009

Prins Willem-Alexanderdijk nrs. 69 (r.) en 71-73 (l.) - 2009
Voormalige rentenierswoningen uit 1913 resp. 1923.

Het Klaphek

2009-06-19T12:17:00.001+02:00

Het Klaphek is een buurtschap die bestaat uit 10 huizen en ca. 25 inwoners. Door gemeentelijke herindeling is deze buurtschap in 1989 overgegaan van Nieuwegein naar IJsselstein. Voor 1970 viel de buurtschap deels ander Vreeswijk en deels onder Jutphaas.

Voor 1285 stond de Hollandse IJssel bij Het Klaphek (dat toen nog Hoppenesse heette) in open verbinding met de Lek. De Hollandse graaf Floris de Vijfde kwam echter in 1285 met de (elect) bisschop Jan van Utrecht overeen, dat de graaf deze verbinding voor eigen rekening mocht afdammen tegen betaling van 4500 Hollandse ponden. Deze IJsseldam is als deel van de tegenwoordige Lekdijk nog steeds goed zichtbaar.

IJsseldam - 2009

Floris V wilde de dam voor een grotere getijdewerking in de IJssel waardoor overtollig water uit de polders beter zou kunnen worden geloosd. Tegelijk kon ook de afvoer van rivierwater via de Lek worden vergroot. Daardoor zou de waterstand op de Lek bij eb hoger moeten worden. Nadeel was wel, dat de afwatering onder natuurlijk verval op de Lek moeilijker zou worden.

IJsseldam - 2009

De IJsseldam heeft een licht gebogen vorm en sluit aan op de oorspronkelijk bestaande (maar toen wel veel lagere) Lekdijken ten oosten en westen van de toenmalige aftakking. De scherpe bochten in de huidige dijk maken zichtbaar dat de dam enigszins buiten de stroming van de Lek in de IJssel is aangelegd. Bij de afsluiting is in het snelstromende water gebruik gemaakt van veel rijswerk met palen, kleizoden en brokken steen. De uitvoering was handwerk, waarbij spaden en burries (draagbaren) werden gebruikt. De afwerking was met kleigrond uit de omgeving.

De Lek (l.) en de IJsseldam (r.) - 2009

Ter plaatse is goed het verschil te zien tussen de huidige hoogte van de Lekdijk en de hoogte van de IJsseldijken (Geindijk en Lage Dijk) uit de tijd voor de afdamming in 1285. De Lekdijk is in tegenstelling tot de IJsseldijken in de loop der eeuwen steeds verder opgehoogd. Over een periode van ongeveer 600 jaar gaat het om een verhoging van meer dan 5 meter. De bewoners van Het Klaphek en omgeving spreken dan ook niet van de Lekdijk of IJsseldam, maar van de Hoge Dijk.

Wielrenners die deelnemen aan de EnecoTour rijden van Het Klaphek naar de Lekbrug richting Vianen met op de achtergrond de IJsseldam - 2008

De afdamming werd indertijd doorgevoerd ondanks ernstige bezwaren van Utrecht en IJsselstein. De Utrechtse kapittelheren (rooms-katholieke geestelijken met ook wereldlijke taken) die veel grond bezaten in het Utrechtse gebied verzetten zich hevig. Zij vreesden niet alleen verlanding van de Hollandsche IJssel en dus nadelige gevolgen voor de scheepvaart, maar ook een toename van dijkdoorbraken langs de Lek omdat deze rivier nu al het water alleen moest afvoeren. Ook voor de watervoorziening van de IJsselsteinse polders zou de afdamming nadelig kunnen zijn.

De Utrechtse kapittelheren kregen gelijk. De dijken langs de Lek waren niet berekend op de hogere waterstanden. In 1321 brak de dijk bij Vreeswijk en grote delen van Utrecht en Holland kwamen onder water. Het daaropvolgende jaar gebeurde hetzelfde. In mei 1322 was het gat gedicht, maar een uitzonderlijk laat hoogwater zorgde een maand later voor de derde rampzalige overstroming in anderhalf jaar tijd. De wiel bij Het Klaphek herinnert aan een dijkdoorbraak. De overstromingen leidden tot de oprichting van de hoogheemraadschappen van de Lekdijk Bovendams (in 1323) en de Lekdijk Benedendams en van de IJsseldam (in 1328).


Aan de voet van de dijk staan binnendijks twee palen die de grens markeren van de beheersgebieden van de hoogheemraadschappen. De westelijke paal met diamantkopje is van Hoogheemraadschap Lekdijk Benedendams, de oostelijke met kroonlijst van Bovendams - 2009

Ter hoogte van de grens tussen de IJsseldam en de Lekdijk bovendams staat buitendijks in de Bossenwaard een gedenkzuil die in 1988 is opgericht ter gelegenheid van de verbetering van de Lekdijk. In de zuil zijn twee oude peilschalen verwerkt, namelijk van het Amsterdams Peil (AP) en van de Klokkeslag. Deze schalen komen uit een peilschaalhuisje dat in de buurt heeft gestaan.

Gedenkzuil in de Bossenwaard - 2009

Aan het eind van de IJsseldam staat een dijkmagazijn, i.e. een opslagp[laats van materialen voor dijkonderhoud en de schuiven van de keersluis in de kademuur langs de Enge IJssel bij de Looije Brug.

Dijkmagazijn aan de IJsseldam bij Het Klaphek - 2009
De loods

Sint Nicolaasstraat

2009-06-17T13:30:00.000+02:00

Naar de R.K. Sint Nicolaasbasiliek gelegen op de hoek van de straat met het Kronenburgplantsoen.

Sint Nicolaasstraat nr. 1 - 2009
Woon/winkel-pand uit 1907. De voorgevels van de huizen aan deze zijde van de straat zijn gebouwd op restanten van de oude stadsmuur. Rechts op de achtergrond de Sint Nicolaaskerk.

Sint Nicolaasstraat nrs. 3, 5 en 5a - 2009
Blok uit 1890 bestaande uit een woon/winkel-pand, een woonhuis en een pakhuis met tuitgevel; het geheel bestaat nu uit woningen en appartementen. Rechts op de achtergrond de Sint Nicolaaskerk.

Sint Nicolaasstraat gezien vanaf de basiliek - 2009

Sint Nicolaasstraat nr. 12 - 2009
De Sint Nicolaasbasiliek gezien vanaf de Sint Nicolaastsraat

De Sint Nicolaasbasiliek is de vierde katholieke kerk in de geschiedenis van IJsselstein. De eerste was de Sint Nicolaaskerk gelegen op de hoek van het Kronenburgplantsoen en de Kerkstraat. Tijdens de Refomatie werd deze kerk in 1577 ingenomen door de protestanten. Daarna kwamen de katholieken bijeen in een schuilkerk aan de Molenstraat. Van 1635-1780 hadden zij een schuilkerk aan de Havenstraat. In 1780 werd aan de havenstraat een nieuwe statiekerk gebouwd, die later parochiekerk werd. Op 5 september 1887 werd de huidige kerk ingewijd.

De Sint Nicolaasbasiliek gezien vanaf de Overtoom - 2009

De kerk is een neo-gotische driebeukige hallenkerk, ontworpen door Alfred Tepe. Deze grote en zeer bijzondere kerk geldt in ons land als een van de meest geslaagde voorbeelden van de Neo-Gotiek. Het oorspronkelijke interieur van de kerk is goed bewaard gebleven. De drie altaren, de heilignbeelden, het triomfkruis, de kruisweg en koorbank zijn omstreeks 1890 vervaardigd in het atelier van W.F. Mengelberg te Utrecht. Verder bevinden zich in de kerk een barokke preekstoel en communiebank, die vermoedelijk uit Antwerpen afkomstig zijn. Bijzonder zijn ook de gebrandschilderde ramen met uitbeeldingen van de verlossing van de mens, taferelen uit het leven van Jozef, de acht zaligsprekingen, taferelen uit het leven van Maria, het sacrament van de doop, de verering van O.L. Vrouw van Eiteren (waarvan het oorspronkelijke beeldje uit de middeleeuwen zich in de kerk bevindt), de verkondiging van het geloof, muziek in de kerk en een herarldisch raam.

De Sint Nicolaasbasiliek gezien vanaf de Achtersloot - 2009

In de jaren '60 van de vorige eeuw besloot het kerkbestuur de kerk te slopen vanwege de hoge kosten van achterstallig onderhoud en minder financiële middelen door secularisatie. Dankzij protesten van de parochianen kon uiteindelijk toch tot restauratie worden overgegaan. Deze werd in 1972 voltooid.

De Sint Nicolaasbasiliek gezien vanaf de korenmolen De Windotter - 2009

Eveneens in 1972 kreeg de kerk van Paus Paulus VI de status van basiliek. De eretekenen van de ‘basilica minor’, een baldakijn en een met belletjes bekroonde afbeelding van Sint Nicolaas (het zogenaamde Conopeum en Tintinabulum) bevinden zich links en rechts van het hoofdaltaar in de kerk.

Conopeum resp. Tintinabulum

Het Conopeum en Tintinabulum staan links en rechts van het hoofdaltaar.

Doelenbrug

2009-06-15T11:35:00.000+02:00

De Doelenbrug ligt over de voormalige stadsgracht tussen de Doelenstraat en de Mr. Abbink Spainkstraat. De brug is gebouwd in 1956 en is na de IJsselpoort en de Benschopperpoort de derde ontsluiting van de oude binnenstad.

Doelenbrug gezien vanaf de Havenstraat (zuid-zijde) - 2009
Op de achtergrond het voormalig politiebureau

In de brug is een steen gemetseld met het wapen van IJsselstein. Deze steen is afkomstig van de voormalige Schuttersdoelen die vrijwel op deze plaats heeft gestaan

Doelenbrug gezien vanaf de Voorstraat - 2009

Baggeren van de stadsgracht bij de Doelenbrug - 2007
Een schuifboot of "varende onderwaterbulldozer" wordt met een lier door de gracht getrokken waarbij het de bagger voor zich uitschuift. Op een verzamelpunt wordt de baggerspecie met een kraan overgeslagen in vrachtwagens.

Basiliekpad

2009-06-13T12:03:00.000+02:00

Naar de St. Nicolaasbasiliek. Het fietspad verbindt de binnenstad van IJsselstein met de wijk IJsselstein-Zuid (Zenderpark).

Basiliekpad (centrum-zijde) - 2009

Tijdens carnaval heten IJsselstein en de IJsselsteiners respectievelijk 'Apenstad' en 'Apenluiers'. De achtergrond daarvan is een oud verhaal dat zich afspeelt rond 1300 en door minstreels en dichters ’s avonds of op feesten werd verteld.

Apenluiers Fontein in de vijver aan het Basiliekpad bij het stadhuis

Kees, een oude knecht aan het hof van de heer Van Rijpickerwaard, bezat een aapje dat dezelfde naam had meegekregen als zijn meester. Omdat het diertje met kunstjes iedereen vermaakte, was Kees aan het hof zeer geliefd. Toen de aap dan ook ziek werd en overleed, heerste er droefheid op Rijpickerwaard. Terwijl de aap door de knecht en de slotheer in de hoek van de tuin werd begraven, vertelde een andere knecht, die zijn verdriet verdronk, dat Kees was overleden. De droeve tijding ging van mond tot mond en bereikte spoedig de schout. In de veronderstelling dat het Kees de knecht betrof, gaf de schout opdracht de rouwklok te luiden. Juist bezig de laatste schep op het graf te gooien, hoorden de slotheer en de knecht het klokgelui. Welke rampspoed stond hen te wachten? Was er brand, waren de IJsseldijken doorgebroken, de Noormannen in zicht? De oude knecht werd naar IJsselstein gezonden om uit te zoeken wat de reden van het luiden was.

Toen Kees met betraande ogen, vanwege het verlies van zijn vriend, bij de stadsklokkentoren aankwam, meenden de schout en de klokkenluiders een spookverschijning waar te nemen. Zij begonnen Kees te betasten en merkten dat hij waarlijk van vlees en bloed was. De schout, die zich geen raad wist, vroeg aan Kees hoe het bestond dat men bezig was voor hem de doodsklok te luiden, waar hij in levende lijve bij stond. Hierop barstte Kees in lachen uit, ondanks zijn verdriet over het gemis van zijn vriend. “Maar heer schout, u dient zich voortaan betere in te laten lichten. Niet ik, maar onze aap Kees is vannacht overleden. U bent nu de eerste stad die beesten alle eerbied bewijst. Had u beter opgepast, u zou niet voor aap hebben geluid.” En lachend keerde Kees de knecht naar Rijpickerwaard terug. De schout was zeer kwaad en trommelde mensen bij elkaar voor een belegering van de Rijpickerwaard. Het had uiteindelijk weinig resultaat, men droop af en de rust werd hersteld.

Monitorplein

2009-06-11T19:29:00.000+02:00

Een monitor is een beeldscherm waarop degenen die voor een televisiecamera optreden en de regisseur kunnen zien hoe dat optreden uiteindelijk op de televisie voor de kijkers te zien zal zijn.

Monitor van het merk Fernseh GmbH gebruikt in studio Irene - 1954

Standaard Philips televisie die door de NTS was omgebouwd tot monitor - 1956

Monitor gebruikt door de NTS in reportagetrein 5 in de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw.

Een wat kleinere monitor gebruikt door de NTS in reportagetrein 5 in de jaren '50 en '60 van de vorige eeuw.

Monitor gebruikt door de NTS in reportagetrein 10 eind jaren '60 van de vorige eeuw.

Hazenveld

2009-06-09T17:00:00.004+02:00

Tijdens de oorlog van 1481 - 1484 tussen Holland en Utrecht werd IJsselstein in augustus 1482 belegerd door Kleefse, Montfoortse en Utrechtse troepen. Achter de stadswallen en op de Nieuwpoort stelden de Utrechtenaren hun geschut op voor de aanval.

Vanuit IJsselstein werd in allerijl hulp gezocht bij heer Frederik van Egmont, die bij Schoonhoven een aanzienlijk leger van Hollanders onder zijn bevel had. Toen de Utrechtenaren hoorden dat Frederik onderweg was, kozen zij het hazenpad. Uit triomf metselden de IJsselsteiners bij de IJsselpoort een steen in de stadsmuur met daarop het wapen van de stad Utrecht en als schildhouders niet de gebruikelijke twee leeuwen, maar twee hazen en daaronder spottende tekst

Zwijg Utrecht met uw toeten en blazen.
Verwijder de twee leeuwen (uit je stadswapen) en zet er twee hazen voor in de plaats.
Want toen die van IJsselstein in 't veld kwamen
hebben die van Utrecht 't op een lopen gezet.

Deze steen was voor de Utrechtenaren een grote ergernis. Na diverse pogingen lukte het ze in 1795 de steen uit de stadsmuur te breken. Vermoedelijk werd die toen in de stadsgracht gegooid, maar is toch nooit meer boven water gekomen. In 1985 is een replica van de steen in de buurt van de oorspronkelijke plek in de muur van de IJsselpoort gemetseld.

Replica van de steen die in de muur van de IJsselpoort is gemetseld.

Hazenveld - 2009
gezien vanaf de Turfschouw in zuid-oostelijke richting

Hazenveld - 2009
gezien vanaf de Turfschouw in zuid-westelijke richting

Kameraplein

2009-06-07T16:49:00.000+02:00

Naar televisiecamera: apparaat om langs elektronische weg bewegende beelden vast te leggen, uit te zenden en op een televisietoestel weer te geven. Het woord kamera is naar de mode van de jaren '70 van de vorige eeuw op fonetische wijze geschreven. Dit wijkt af van de formele Nederlandse spellingsregels.

Philips supericonoscoopcamera - 1951
Deze camera werd gebruikt voor de eerste Nederlandse televisie-uitzendingen vanuit Studio Irene in Bussum.

Laag shot in studio Irene - 1951

Koningin Juliana bezoekt Studio Irene - 1953

In de beginperiode van de televisie was het nog niet mogelijk om televisieprogramma's van te voren op te nemen. De enige manier om programma's te bewaren, was door middel van de telerecording. Tijdens een uitzending werd het beeldscherm gefilmd met een 16 mm en 35 mm camera. Het geluid werd apart opgenomen.

Telerecording - 1953

Opname in 1954 voor de NCRV van het dierenprogramma 'Zin zonder zin' gespresenteerd door Han Rensenbrink. De cameraman is bezig met een close-up opnamen.

Opname in 1954 voor de AVRO van het televisiespel 'Met eervol ontslag'. Op de foto acteur Albert van Dalsum in de rol van de heer Crocker.

Koninginnedag - 1955
Defile op paleis Soestdijk waarbij het volk een groet en felicitaties brengt aan koninging Juliana en haar familie.

De waarheid is groot genoeg - 1957.
Televisiespel van de KRO met pater Leopold Verhagen.

Pension Hommeles -1957.
Eerste Nederlandse televisieserie over de belevenissen van de vaste bewoners van een pension. Het was een muzikale comedyserie van Annie M.G. Schmidt en Cor Lemaire voor de VARA. Aan tafel zit actrice Mieke Verstaete als mevrouw Vogelaar.

Oververhitte televisiecamera - 1964

Zeskamp - 1969
Spelshow van de NCRV waarin bewonersteams van dorpen en steden het tegen elkaar moesten opnemen in verschillende sport-en spelonderdelen.

Berend Boudewijn Quiz - 1972
Een prijzenspel van de KRO onder leiding van Berend Boudewijn. Op de foto staat de studio met alle camera's. Op de voorgrond staat een kruisboogcamera).

Professionele draagbare high definition video camcorder - 2009

Molenplantsoen

2009-06-05T17:23:00.000+02:00

Naar de nabijgelegen korenmolen 'De Windotter', gebouwd in 1732. Zie Molenstraat.

Molenplantsoen - 2009

Sjef en Jochem
beeldje in het Molenplantsoen van de hoofdfiguren uit de in 1932 verschenen roman 'De kleine wereld' van Herman de Man gemaakt door Jan van Luijn (1916-1995)

Molenplantsoen - 2009
zicht op korenmolen 'De Windotter'

Molenstraat

2009-06-03T12:11:00.002+02:00

De Molenstraat kreeg in 1889 deze naam naar de nabij gelegen 's Heren Korenmolen De Windotter. Deze ronde stenen stellingmolen uit 1732 staat op de zuid-westhoek van de stadswal van IJsselstein. De stelling is 6,7 meter hoog en de molenvlucht bedraagt 26 meter.

De Windotter - 1732

Voor 1732 stond op dezelfde locatie een houten standerdmolen. De fundering daarvan is binnen de huidige molen nog zichtbaar. Eerder was er nog een rosmolen, een molen die werd aangedreven door ossen of paarden. De molen was van oorsprong een dwangmolen, een molen waar de boeren uit de omgeving verplicht waren hun graan te laten malen. Met het maalloon werd belasting geheven die ten goede kwam aan de Heren van IJsselstein, de eigenaar van de molen.

Na de Franse revolutie van 1795 werden alle goederen van het huis van Oranje, aan wie de molen tot dan behoorde, ondergebracht bij de 'Nationale Domeinen'. In 1812 kwam de molen in private handen. In 1881 werd in een gebouwtje bij de molen een stoommachine geplaatst om ook bij windstil weer te kunnen malen. Indirect werd hiermee het lot van de molen bezegeld.

De Windotter - 1905/1910

De doorzettende mechanisering en de opkomst van de cooperatieve meelbedrijven maakte de molen overbodig. Dit leidde ertoe, dat in 1917 de kap en de wieken van de molen werden afgehaald en dat de molen in gebruik werd genomen als woonhuis. De andere vrijgekomen ruimten werden ingericht als pakhuis. Vanaf de ontmanteling in 1917 tot 1976 wanneer de laatste bewoner de Windotter verlaat en deze in handen komt van projectontwikkelaars is het proces van verval en onttakeling van de plek niet te stuiten.

De Windotter - 1980

De Windotter - 1986

De onbewoonbare molen verloedert verder en in 1984 komt deze onderhands in handen van de gemeente. Deze start in 1986 de restauratie van de molen met als uitgangspunt het korenmolenbedrijf te IJsselstein in oude luister te herstellen. Dat betekent niet alleen beheer en onderhoud, maar ook een bedrijfsmatige exploitatie van de molen. De stichitng die hiervoor zorgdraagt en de molenaar Maarten Dolman zijn hier goed in geslaagd!

Kronenburgplantsoen

2009-06-01T21:09:00.000+02:00

H.J. Kronenburg was burgemeester van IJsselstein van 1906 tot 1929. In 1909 kocht hij 'buiten de stad' aan de Poortdijk een stuk grond om daar een grote woonvilla te bouwen. Het pand is nu notariskantoor. Op zijn initiatief kwam in 1911 het gemeentelijk gas- en waterleidingbedrijf tot stand. Na zijn afscheid als burgemeester is de naam Plantsoen voor het gebied langs de noordelijke stadsgracht gewijzigd in Kronenburgplantsoen.

burgemeester Kronenburg geeft aan koningin Wilhelmina, barones van IJsselstein, een rondleiding door de stad - 27 maart 1916

Op 10 augustus 1911 is er brand uitgebroken in de Grote of Sint-Nicolaaskerk in IJsselstein. Destijds deed het gerucht de ronde, dat de rooms-katholieke burgemeester bij het vernemen van de kerkbrand reageerde: Welke kerk? Toen hem gezegd werd dat het die van de hervormden was, zou hij gezegd hebben: Dan hoeven we ons niet te haasten met blussen!
Dit gerucht illustreert de gespannen verhoudingen destijds tussen rooms-katholieken en protestanten. Naar aanleding van de brand is de gemeentelijke brandweer opgericht.

Eerste steenlegging op 27 mei 1926 van het Sint Joseph-Gesticht met burgemeester Kronenburg, de pastoor, de kapellaan en enkele zusters van St. Joseph

Aan het Kronenburgplantsoen is op nummer 3 het verpleeghuis Isselwaerde gevestigd. Dit gebouw in Amsterdamse stijl is in 1926/27 gebouwd voor het 'Sint Joseph-Gesticht' en was deels ziekenhuis en deels pension voor ouderen. Dit ziekenhuis was nodig, omdat de zusters van de Congregatie van Sint Joseph uit Amersfoort onvoldoende ruimte hadden voor de zorg van zieken waar zij in 1922 mee waren gestart vanuit het pand aan de Utrechtsestraat 71. Na verschillende naamsveranderingen heette het gesticht uiteindelijk Isselwaerde, Interconfessioneel Ziekenhuis voor Zuid-West Utrecht.

Kronenburgplantsoen 3 - 1972
Ziekenhuis Isselwaerde

Door bezuinigingen, centralisatie en de komst van het Sint Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein moest dit ziekenhuis uiteindelijk in september 1985 sluiten. Daarna is het ziekenhuis verbouwd en doet het dienst als interconfessioneel psycho-geriatrisch verpleeghuis.

Kronenburgplantsoen 3 - 2009
Verpleeghuis Isselwaerde

Kronenburgplantsoen 7 - 2009
Landhuis uit 1931 gebouwd in de stijl van de Nieuwe Zakelijkheid

Kronenburgplantsoen 4 - 2009
Grijsgepleisterd herenhuis met schilddak uit ca. 1850. De deur met bovenlicht is in neo-classicistische stijl; de vensters zijn in empire stijl. Het pand maakte ooit deel uit van de buitenplaats Kerkstraat 2.

Kronenburgplantsoen 6 - 2009
Woonhuis uit de 18e eeuw en was vermoedelijk ooit dienstwoning van de buitenplaats Kerkstraat 2.

Kronenburgplantsoen 8 - 2009
Koetshuis met woning uit het begin van de 19e eeuw. De stalruimte heeft twee dubbele deuren die uitkomen op de Kapellestraat. Het koetshuis behoorde oorspronkelijk bij de buitenplaats Kerkstraat 2. Het pand is nu in gebruik als woning.

Kronenburgplantsoen 10 - 2009
Herenhuis uit de 18e eeuw, dat in het begin van de 19e eeuw is voorzien van een witgepleisterde voorgevel. Het pand is nu in gebruik als kantoor.

Kronenburgplantsoen 14-16-18 - 2009
Blok van drie identieke woningen uit het begin van de 20e eeuw.

Kronenburgplantsoen - 2009
Zicht op de vijver gezien vanaf de Kasteellaan in de richting van de St. Nicolaasbasiliek.

Studioplein

2009-05-31T17:04:00.003+02:00

In 1935 maakte de PhET (Philips Experimentele Televisie) in een kleine studio programma's die werden uitgezonden in de regio Eindhoven.

opname van een programma over kinderverzorging in de PhET-studio - 1935

opname van een optreden van Wim Sonneveldt in de PhET-studio - 1935

Op de Voorjaarsbeurs in Utrecht in 1938 presenteerde Philips het fenomeen televisie voor het eerst aan het Nederlandse publiek. Philips had op de beurs een studio ingericht en maakte daar opnames van toenmalige bekendheden van toneel en kleinkunst zoals Fien de la Mar, Wim Kan en Corry Vonk.

Het beeld dat met de ingewikkelde televisiecamera's was opgevangen werd door de studio-ingenieur op het scherm van een electronenstraalbuis gecontroleerd en bijgeregeld.

De ontwikkeling van televisie lag gedurende WOII geheel stil. In 1948 kregen enkele honderden Philips-werknemers een televisietoestel en werden de PhET-activiteiten weer opgestart. Later werden deze experimenten landelijk voortgezet vanuit studio Irene in Bussum. Deze studio was eerst een kerk geweest en van 1914 tot 1948 een militair tehuis. Tot oktober 1951 heeft de PHET 264 programma's uitgezonden. De allereerste officiële landelijke televisie-uitzending van de NTS was op 2 oktober 1951 vanuit studio Irene.

studio Irene - 1951

Studio Irene was warm en klein. Door de beperkte oppervlakte (ca. 100 vierkante meter) was er niet genoeg ruimte voor decorstukken en mensen die nodig waren voor een groot televisiespel. Ook was het hinderlijk, dat er tijdens decorwisselingen en de vele technische reparaties niet kon worden gerepeteerd of worden uitgezonden. Decors, administratie en rekwisieten moesten noodgedwongen elders in Bussum en Hilversum worden ondergebracht.

controlekamer studio Irene

Achter Studio Irene werd de voormalige ambachtsschool ingericht voor decorontwerp en -bouw. In 1954 werd in Bussum een grotere studio in gebruik genomen, Studio Vitus.

beeldregie Studio Vitus - 1957

geluidregie Studio Vitus - 1957

In 1955 brak er brand uit in Studio Irene, doordat een kwiklamp een gordijn in brand stak. Nadat de schade was hersteld, werd de studio weer in gebruik genomen. In 1967 werd Studio Irene definitief gesloten, nadat in Hilversum Studio 1 en 2 in gebruik waren genomen. Na het afbranden van Studio Vitus in 1971, werden de studio's definitief verplaatst naar Hilversum.

Opname in 1955 van 'De avonturen van de zwerver Swiebertje die burgemeester werd'. Guus Hermus (links) speelt de burgermeester, Joop Doderer (rechts) speelt de zwerver Swiebertje. Toen Swiebertje zeer populair bleek, besloot de NCRV om er een serie van te maken. Het is uiteindelijk een van de langstlopende televisieprogramma's in de Nederlandse geschiedenis geworden.

Mr. G.B.J. Hilterman presenteert in 1957 voor de AVRO het programma Meridiaan over economische en politieke onderwerpen.

Studio waar in 1962 voor de VARA de Rudi Carrell Show werd opgenomen. Carrell schreef zijn eigen teksten, liedjes en sketches.

't Schaep met de 5 pooten was een populaire komedieserie van de KRO die zich afspeelde in een cafe eind jaren '60 / begin jaren '70. In de studio was de sfeer van een cafe nagebouwd.

Journaalpad

2009-05-31T10:49:00.005+02:00

Als men in Nederland in zijn algemeenheid spreekt over het journaal, dan wordt meestal het nieuwsbulletin bedoeld dat door de NOS dagelijks om 20:00u op de televisie wordt gebracht.

Het logo van Polygoon Neerlands Nieuws dat na WOII werd gebruikt tot in de jaren zestig van de vorige eeuw

De eerste journaaluitzending op televisie was op 5 januari 1956. Dit NTS Journaal werd gemaakt met het Polygoon bioscoopjournaal als voorbeeld. De uitzending was één lange film met verschillende nieuwsonderwerpen die eerder waren geselcteerd op visualiteit dan op actualiteit. Ook was er géén presentator in beeld; wel was er een stem die commentaar gaf bij de beelden. In de begintijd werd het journaal maar drie maal per week uitgezonden, op dinsdag, donderdag en zaterdag. Op dat moment stonden er ruim 30.000 televisietoestellen in Nederland.

Vanaf 1961 werden de journaals gepresenteerd vanuit een studio in Hilversum. Ongeveer driekwart van het nieuws was buitenlands, omdat de vergaring van die berichten goedkoper was. Het journaal moest zich beperken tot nieuwsfeiten; achtergronden bij het nieuws werden verzorgd door de actualiteitenrubrieken van de omroepen.

Enkele bekende nieuwslezers uit de begintijd van het NTS-journaal (v.l.n.r.): Frits Thors, Eugénie Herlaar, Bob Meyer, Rien Huizing en Marga van Arnhem

Vanaf 1976 veranderde de nieuwe hoofdredacteur Ed van Westerloo het Journaal ingrijpend. Het accent werd verlegd naar politiek, economisch en sociaal nieuws, met correspondenten in Den Haag voor het binennlandse politieke nieuws en in de Europese hoofdsteden, Washingtion en Moskou voor het internationale nieuws. Er werden sindsden ook analyses, commentaar en achtergronden bij het nieuws gegeven. Ruim tien jaar later werden live interviews in het 8-uurjournaal algemeen gebruik.

nieuwslezer Philip Freriks interviewt 'live' zichzelf als presentator van het Groot Dictee der Nederlandse Taal in het NOS-journaal - 2007

Doelenstraat

2009-05-30T14:54:00.007+02:00

Gebouwen die toebehoorden aan de schutterij heetten in Nederland meestal Doelen, Schuttersdoelen of Sint Jorisdoelen. Het werd gebruikt als wachtverblijf en oefenplaats. In IJsselstein had de schutterij De Doelentoren als vast onderkomen. Dit pand stond aan het einde de Doelenstraat. Het pand is afgebroken in 1905, nadat het in 1829 door het stadbestuur was verkocht wegens geldgebrek.

De gevelsteen onder het bovenraam (met het wapen van IJsselstein) is later in de leuning van de Doelenbrug gemetseld.

In IJsselstein was het houden van de wacht de belangrijkste taak van de schutterij. Er is niets bekend over gewapend optreden. De schutterij is door het stadbestuur in 1746 opgeheven, omdat ze geen nut meer zou hebben gehad voor de gemeenschap. Waarschijnlijk speelde hierbij ook mee, dat de schutters iets te veel en uitbundig feestvierden, met name rond 23 april, de naamdag van schutspatroon Sint Joris.

Dat Sint Joris schutspatroon was, komt uit de volgende, verkorte legende. Sint Joris ging naar een heidens land, waar een draak een stad onveilig maakte. De koning liet door het lot bepalen wie door de draak gegeten moest worden. En op het laatst viel het lot op zijn eigen dochter. Toen zij geofferd werd kwam Sint-Joris aanrijden. Hij beloofde haar te verdedigen en stak met zijn lans de draak dood, waarna het hele land zich bekeerde tot het Christendom.

Doelenstraat gezien vanaf Doelenbrug c.q. voormalige Doelentoren - 2008

Vingerhoekhof

2009-05-29T09:00:00.000+02:00

Verwijst naar de voormalige kamer "Vingerhoeghen" gelegen achter het historisch stadhuis die tijdens de bouw van dat stadhuis tijdelijk is gebruikt door het stadsbestuur. Zie De Plaats.

Tegenwoordig is dit een parkeerterrein met de nodige overlast van wildplassen. Met het plaatsen van een Kros uirnoir wil de gemeente hier een oplossing voor bieden.

De Plaats

2009-05-28T20:44:00.003+02:00

De Plaats is al sinds de vorming van het stadje IJsselstein in de Middeleeuwen de marktplaats geweest. Mede door de aanwezigheid van de openbare waterput was het ook de centrale ontmoetingsplaats. Het is zeer waarschijnlijk dat er ook sinds die tijd al een een representatieve bestuurszetel gevestigd was. Zeker is, dat er in 1557 aan De Plaats een stadhuis was dat in dat jaar wegens bouwvalligheid werd afgebroken en dat Prins Willem van Oranje, toentertijd Heer van IJsselstein, toestemming gaf voor de uitgifte van fl. 1.300 aan lijfrenten voor de financiering van een nieuw stadhuis.

Voor dat nieuwe stadhuis werd het aan De Plaats gelegen huis "Lubberthuisken" aangekocht, alsmede een daarachter gelegen kamer "Vingerhoeghen". Het huis moest plaats maken voor het nieuwe stadhuis en het stadsbestuur vestigde zich gedurende de bouw in de kamer "Vingerhoeghen". Met de plaatsing van het horologium (uurwerk) in het houten torentje werd in 1568 de bouw voltooid. Het nieuwe stadhuis voor "Borgemeesteren, Scheepenen en officianten" (ambtenaren) was gebouwd in een statig Hollands-Manieristische stijl met een rechthoekige plattegrond, een hoog zadeldak tussen trapgevels en in het midden een dakruiter. De indeling was geheel volgens het gebruik van die tijd: de begane grond voor het archief, de verdieping voor de raadszaal en de kamers voor de burgemeester en de secretaris. De twee zolders bevatten eveneens archiefruimte.

In 1756, 1802 en 1837/38 is het stadhuis verbouwd. Daarbij zijn onder andere twee dakkapellen met trapgeveltjes verdwenen, evenals het oorspronkelijke bordes. Ook werden de oorspronkelijke kruisvensters met frontons verwijderd en nieuwe kelderlichten geplaatst. Aan het eind van de negentiende eeuw werd de voorgevel grijs gepleisterd.

Tussen 1974 en 1977 heeft het oude stadhuis een ingrijpende restauratie ondergaan waarbij de oude situatie deels is hersteld. Ondermeer werd de pleisterlaag verwijderd. De Empirevensters en het bordes zijn in hun negentiende-eeuwse staat gehandhaafd. Sinds de restauratie heeft het gebouw een representatieve functie voor de gemeente IJsselstein.

Rond 1600 is de waterput op De Plaats vervangen door een waterpomp tegen de westgevel van de stadhuistrap. Later is de pomp verplaatst naar het midden van het plein. Toen de pomp door de openbare watervoorziening overbodig werd is deze in 1940 gesloopt. In 1977 is er voor het raadhuis toch weer een pomp geplaatst om het plein in stijl aan te kleden.

Terrasje en pomp sieren De Plaats

Muziekfeest IJsselFEstein - 2008

Touwlaan

2009-05-27T09:43:00.001+02:00

Evenwijdig aan de huidige Touwlaan lagen vroeger drie lange kavels van de lijnbaan van touwslagerij 'De Drie Vrienden'. Deze touwslagerij was in 1778 opgericht als ‘fabrijk’ voor het ‘bereiden, spinnen en weven’ van hennep en vlas, afkomstig uit de omgeving van IJsselstein.

Touwlaan rond 1910

Al in de 15e eeuw combineerden boeren in de Lopikerwaard veeteelt met hennepteelt. Het was een ideale combinatie: de boer verhoogde zijn hennepakkers met koeienmest, zodat de hennepplant in korte tijd door toedoen van de mest snel en hoog kon groeien. De hennep verkocht hij vervolgens in Oudewater, Montfoort en IJsselstein waar het tot touw werd gesponnen.

Het productieproces bestond uit het hekelen van de hennep, het spinnen van garen en het slaan van kabels. De arbeiders werkten vijf dagen per week op de "looppaden", in de open lucht dus, en een dag per week stond iedereen binnen te hekelen. Vrouwen werkten langdurig in de hekelhokken. Het hekelen was een belangrijk, specialistisch werk, dat bepalend was voor de kwaliteit van het eindproduct. Soms moesten de vezels voor het helkelen eerst gebeukt, dat wil zeggen dat de vezels eerst soepel en fijn moetsen worden geslagen met een houten stamper of hamer. Het touw werd hierdoor wel minder sterk. De afvalrestjes die bij het hekelen overbleven - de losse, korte vezels - verwerkten de touwslagers in kwalitatief minder goed touw, zoals grof vissersgaren. Hekelen was niet zonder risico. Door het kammen ontstonden er stofwolken waardoor er een stofexplosie kon optreden. Het stof was ook een gevaar voor de gezondheid.

hekel

Uit stukken is bekend, dat in 1816 het bedrijf goed liep. Zwaar scheepstouwwerk werd vooral aan Amsterdam geleverd. Er werkten ongeveer 60 mensen. De mannen en kinderen werkten gemiddeld zo'n 12 uur per dag; de vrouwen 2 uur korter, waarschijnlijk voor het huishouden. De werkweek telde in de zomer 78 uur en in de winter 66 uur. Volwassen mannen verdienden toen 13 stuivers per dag, jongens 6 stuivers.

Het werk in een touwslagerij was zwaar. Als het begon te regenen, kon het werk nog enige tijd voorgezet worden, want het touw moest ook worden gehaspeld, d.w.z. opgebonden. Bleef het dagenlang regenen, dan stond het werk stil en verdiende men niets.

Na een brand werd in 1858 werd op de hoek met de Achtersloot een nieuw bedrijfsgebouw neergezet dat nog steeds bestaat.

voormalig bedrijfsgebouw touwslagerij - 1981

voormalig bedrijfsgebouw touwslagerij - 2008

Touwlaan gezien vanaf Biezenplein - 2009

Wereldomroeppad

2009-05-26T16:08:00.030+02:00

Radio Nederland Wereldomroep (RNW) is opgezet om Nederlandstaligen in het buitenland te voorzien van objectief, onafhankelijk en betrouwbaar nieuws en achtergronden. Een ander belangrijk doel is om van Nederland een realistisch beeld te verspreiden in het buitenland. Daarnaast wil RNW in landen waar de persvrijheid, pluriformiteit of de toegang tot de media beperkt is een belangrijke, betrouwbare informatiebron zijn.

Vanuit deze doelstellingen maakt RNW radio- en televisieprogramma's in 10 verschillende talen: Nederlands, Engels, Frans, Spaans, Portugees, Papiamentu, Sarnami, Chinees, Indonesisch en Arabisch. De programma's zijn te ontvangen via de kortegolf, de satelliet, het internet en duizenden lokale partnerstations.

De geschiedenis van de Nederlandse omroep voor het buitenland begint op 11 maart 1927 met uitzendingen naar Nederlands Indië met de kortegolfzender PCJJ (later: PCJ) van het Philips Laboratorium in Eindhoven. De erkenning voor deze zender kwam op 1 juni 1927 toen Koningin Wilhelmina rechtstreeks de landgenoten kon toepsreken in Oost- en West-Indië. Dit succes was voor Philips aanleiding om samen met de Nederlandse Handelmaatschappij, de Rubber Cultuurmaatschappij en andere bedrijven met belangen in Nederlands Indië een wereldomroep op te richten, de PhOHI (Philips Omroep Holland Indië). De veelal rechtstreekse uitzendingen van de PhOHI begonnen in 1929 vanaf installaties in Huizen.

De regering wilde dat ook de omroepverenigingen zendtijd zouden krijgen op de wereldomroep. De oprichters waren echter tegen verzuiling. Dit leidde tot een zodanig conflict dat de PHOHI in 1930 de uitzendingen staakte. uiteindelijk werd in 1933 overeengekomen, dat de PHOHI een derde deel van haar zendtijd moest afstaan aan de omroepverenigingen en de rest zelf mocht invullen. Deze overeenkomst leidde ertoe dat uiteindelijk alleen de KRO en de VPRO uitzendingen verzorgden, waarbij de VPRO in 1936 wegens geldgebrek de uitzendingen moest staken en de KRO zodoende tot aan de Tweede Wereldoorlog de enige omroep op de zender was.

missionarissen luisterend naar een uitzending van de KRO

Op 14 mei 1940 probeerde de Duitse bezetter de 3 zendinstalaties van de PhOHI in Huizen op te blazen. Dat is niet gelukt. Eén zender kon na reparatie weer worden gebruikt en vanaf dat moment werden de utzendingen voor Nederlands Indië verzorgd door de gezamenlijke omroepen. In augustus 1941 werden de uitzendingen weer gestaakt, omdat toen de omroepverenigingen door de bezetter werden opgeheven. Het verzorgen van binnenlandse uitzendingen werd vanaf dat moment opgedragen aan de Rijksradio de Nederlandse Omroep van de NSB.

De Nederlandse regering in ballingschap startte op 28 juli 1940 met Radio Oranje. Twee keer per dag werd via de korte golf een programma van 15 minuten uitgezonden bedoeld als bindmiddel tussen bezet Nederland en de Nederlandse kolonie in Londen. Vanuit de BBC studio’s werd geprobeerd de Duitse propaganda te bestrijden, het vertrouwen in de bevrijding hoog te houden en het vaderland van nieuws te voorzien. Door censuur en amateurisme lukte dat aanvankelijk maar slecht. Toen eind 1942 Radio Oranje fuseerde met de Brandaris, een oorlogszender voor de beroepsvaart, veranderde de toon en lukte het beter het verzet te stimuleren. Ook de 31 keer dat koningin Wilhelmina het volk toesprak als moeder des vaderlands gaven moed aan bezet Nederland.

koningin Wilhelmina moedigt het verzet aan via Radio Oranje

Radio Oranje won aan betekenis nadat de Duitsers in 1943 een verbod hadden ingesteld op het bezit van een radio. De berichten van Radio Oranje werden namelijk van mond op mond doorgegeven, waardoor het bereik feitelijk groter werd dan daarvoor.

De uitzendingen van Radio Oranje bevatten beschouwingen op het nieuws, maar ook gecodeerde boodschappen voor het verzet in Nederland, bijvoorbeeld over wapenzendingen of sabotageacties.

Na de invasie in Normandië en de geallieerde opmars die volgde, was er al snel behoefte aan nieuws van het continent. Vooral in het najaar van 1944 toen grote delen van zuidelijk Nederland al bevrijd waren. Bij Philips hadden ze tijdens de oorlog in het geheim een radiozender gebouwd met de bedoeling om direct na de bevrijding met uitzendingen te beginnen. Deze zender werd vanaf 3 oktober 1944 in Eindhoven gebruikt voor een nieuwe zender, Radio Herrijzend Nederland. De programma's werden verzorgd door enkele medewerkers van Radio Oranje.

De bevrijding kwam uiteindelijk net te laat voor Radio Oranje. Het bericht over de Duitse overgave bereikte de redactie net nadat de uitzending om half negen was afgesloten. Loe de Jong schreef later: ‘Vijf jaar hadden we op dat nieuws zitten te wachten. Toen het kwam, was het vijf minuten te laat'. Hoewel met de bevrijding het bestaansrecht van Radio Oranje was verdwenen, werd de zender pas in juni 1946 opgeheven.

draaiboek van Radio Oranje voor de bevrijdingsuitzending van 5 mei 1945

Op 24 mei 1945 werd het eerste wereldprogramma uitgezonden voor Nederlanders buiten het vaderland. Omdat de eigen zender in de oorlog verwoest was, werd wederom een facilitair beroep gedaan op de BBC. In juli 1945 kreeg de Stichting Radio Nederland in den Overgangstijd de verantwoordelijkheid voor de binnenlandse en buitenlandse uitzendingen. In dit verband moesten ook alle omroepen opereren. Vanaf 13 oktober 1945 wordt het Wereldprogramma weer via de eigen (inmiddels herstelde) zender in Huizen uitgezonden.

De zendmasten in Huizen zijn in 1937 opgebouwd op een draaibaar plateau. Deze constructie was uniek in de wereld. Het was in staat snel en met een zeer scherpe stralingshoek op het gewenste doelgebied te richten. Het bestond uit twee 60 meter hoge torens. Om absorptie minimaal te houden waren de torens van hout gebouwd. De bordessen in de top dienden als ophangpunten voor de antennes. Elke toren had 2 verticaal hangende antennedraden en 2 verticaal hangende reflectoren. In de richting van de 'beam' werd zo totaal een 24-maal sterkere straling verwacht als wat met een gewone dipool kon worden bereikt.

De radio was voor de Nederlandse regering in ballingschap van vitaal belang gebleken om contact te houden met het volk. De ervaring met Radio Oranje was daarom voor de regering een belangrijke reden om op 15 april 1947 Radio Nederland Wereldomroep (RNW) op te richten als opvolger van PhOHI. De taak van de RNW werd omschreven als: "het samenstellen en voorbereiden van radioprogramma's die bestemd zijn om buiten de landsgrenzen te worden ontvangen." De radio-uitzendingen in het Nederlands, Indonesisch, Engels en Spaans van de Wereldomroep zijn dan officieel een feit. De zendmasten in Huizen werden uitgebreid met installaties bij Radio Kootwijk en IJsselstein.

masten en antennes bij IJsselstein voor uitzendingen van de Wereldomroep op de kortegolf - 1971

Prins Bernhard opende op 2 mei 1960 het zenderpark van Radio Nederland Wereldomroep in IJsselstein. Bij die gelegenheid kreeg hij een boekje met een beschrijving van het complex (Willem Vogt, Zenderpark Wereldomroep, 1960). Dit bijzondere boekje met een rode marokijnen band heeft een patroon van zendmasten en elektriciteitsdraden uitgevoerd met goudstempeling en kleine stukjes wit leer. De voorstelling loopt van het voorplat over in het achterplat.

In 2005 werd een nieuwe zendinstallatie in Flevoland in gebruik genomen en is die bij IJsselstein opgeruimd.

huisvesting van Radio Nederland Wereldomroep in Hilversum - 2009

Hogebiezendijk

2009-05-25T14:50:00.031+02:00

Voor een verklaring van de naam Hogeboezendijk zie De Biezen.

De weilanden rond de Hogebiezendijk worden gedomineerd door zendmasten. Meest opvallend is de 367 meter hoge Prof. Mr. P.S. Gerbrandytoren.

De Gerbrandytoren is een zendmast voor FM-radio- en televisie-uitzendingen. Het bouwwerk bestaat uit een 100 meter hoge betonnen toren met daarop een stalen buismast van 260 meter. Bovenop de buismast staat nog een antenne waardoor de totale hoogte van de Gerbrandytoren 367 meter is. De toren is lange tijd het hoogste bouwwerk van Europa geweest. De totale hoogte was oorspronkelijk bijna 383 meter, maar is door technische aanpassingen in 1987 verlaagd naar 376 meter en in 2007 naar 367 meter. ter vergelijking: de Eiffeltoren is 324 meter met en 317 meter zonder antennes.

De toren staat op een fundatie van 132 heipalen van 12 meter lengte. Het betonnen deel van de toren weegt 8000 ton. De binnendiameter van de betonnen toren bedraagt 10,3 meter. De wanddikte van deze betonnen toren is 30 centimeter. Naast trappen is het betonnen deel van de toren voorzien van een lift, waarmee de top van de betonnen toren is te bereiken.

De stalen buismast heeft een diameter van 2 meter en weegt 235 ton. De wanddikte van deze stalen mast varieert tussen de 10 en 14 millimeter. Ook de buismast is voorzien van een (kleine) lift, waarvan het hoogste stoppunt op 335 meter hoogte ligt. De top van de toren is bereikbaar via een steile trap.

De toren is op 155, 226, 297 en 350 meter hoogte voorzien van tuidraden. De tuidraden zijn op de grond aan tuiblokken bevestigd. Deze tuiblokken hebben een gewicht van circa 1000 ton elk en liggen elk op 225 meter aftsand van de toren .

De toren lag oorspronkelijk in de gemeente Lopik (Lopikerkapel, maar staat sinds een herverkaveling in 1998 op IJsselsteins grondgebied.

De toren is goed zichtbaar zowel vanaf de A2 als de A12. Rond kerst worden de tuien vaak voorzien van verlichting en lijkt het de grootste "kerstboom" ter wereld.

De toren is in 1961 gebouwd ter vervanging van een getuide vakwerkmast die sinds 1951 in de tegenwoordige wijk Paardenveld in bedrijf was voor de Nederlandse televisie.

op de voorgrond de neergehaalde zendmast uit 1951 en op de achtergrond de Gerbrandytoren (1951)

Hogebiezendijk nr. 66 - 2009
Arbeid Adelt
langhuisboerderij uit 1924

hogebiezendijk nr. 74 - 2009
langhuisboerderij uit ca. 1925, nu woonhuis

Hogebiezendijk nr. 86 - 2009
woonhuis uit de eerste helft van de 19e eeuw

Biezendijk

2009-05-24T12:45:00.002+02:00

Voor een verklaring van de naam Biezendijk zie De Biezen.

De bebouwing langs de Biezendijk bestaat uit twee getuide stalen zendmasten van respectievelijk 196 en 80 meter hoog en een zendergebouw. Tot 21 augustus 2004 stond er nog een derde getuide stalen mast van 165 meter hoog. De ligging van de masten wordt weergegeven in onderstaand plaatje (boven is noord).

ligging zendmasten tot 21 augustus 2004

De masten van 165 en 196 m zijn gebouwd door de Nozema in de periode 1938 - 1940. De Nozema (voluit: N.V. Gemengd Bedrijf Nederlandsche Omroep-Zendermaatschappij) is in 1935 opgericht door de staat en de omroepverenigingen om radio-, televisie- en (later) datasignalen uit te zenden. Direct na de oprichting is de Nozema plannen gaan maken voor de vervanging van de radiozendinstallaties in Hilversum en Kootwijk.
De installaties in Hilversum waren van de Nederlandse Seintoestellen Fabriek (NSF). Deze werden gebruikt door de omroepverenigingen. De omroepverenigingen wilden daar van af. Liefst hadden zij elk een eigen zender met landelijke dekking. Radio Kootwijk was een zendstation van de overheid voor radio-communicatie met Nederlands-Indië. De oorspronkelijk plannen van de Nozema gingen uit van een zenderpark bij Vianen, maar later is toch voor de Lopikerwaard gekozen.

vooraan de westelijke mast (165 m) en daarchter de zuidelijke mast (192 m)

Beide 120 kW-zendinstallaties en toebehoren zijn in 1940 direct na oplevering door de Duitse bezetter geconfisceerd en ingezet voor propaganda doeleinden. Lopik I (165 m) werd gebruikt voor uitzendingen van Radio Calais en Lopik II (192 m) verspreidde de programma's van Radio Bremen.

voormalige portiersloge Nozema

het zendergebouw van Nozema

wandversiering in de hal van het zendergebouw

zenderzaal in het zendergebouw

Na de bevrijding werden Lopik I en II gebruikt voor het uitzenden van de programma's van Herrijzend Nederland (HN) en later Radio Nederland in den Overgangstijd (RNIO). Van 1947 tot 1980 werden vanaf deze zendmasten de middengolf uitzendingen doorgegeven van Hilversum 1 en Hilversum 2. De programma's werden verzorgd door de publieke omroepen. Vanaf 1947 worden er in de omgeving van de Biezendijk ook antennes in gebruik genomen voor de uitzendingen van de Wereldomroep.

In 1965 wordt gestart met de uitzendingen van Hilversum 3 op de FM en vanuit Jaarsveld op de middengolf. Deze middengolf uitzendingen worden in 1970 overgenomen door een nieuwe zendinstallatie met een getuide zendmast van 80 meter. Dit is de enige middengolf zendmast binnen de gemeentegrens van IJsselstein.

vooraan de noord-oostelijke zendmast (80 m) en daarachter de Gerbrandytoren

In 1980 zijn de middengolf uitzendingen van Hilversum 1 en 2 overgenomen door een nieuw zenderpark in Flevoland. De uitzendingen van de Wereldomroep zijn in 1986 naar Flevoland verplaatst.

Hilversum 3 wordt in 1985 Radio 3. De middengolfuitzendingen voor dit station stoppen in 1994. Tegenwoordig staat de 80 meter hoge zender reserve voor de uitzendingen op 747 kHz en 1.008 kHz vanuit Flevoland.

Zolang het zenderpark bestaat zijn er storingsklachten geweest bij de inwoners van IJsselstein, Montfoort en Lopik. Dit werd nog erger toen in het laatste decennium van de vorige eeuw de VINEX-wijk IJsselstein-Zuid ("Zenderpark") verrees. Na jarenlang onderhandelen heeft Nozema het uiteindelijk als haar maatschappelijke verantwoordelijkheid gezien om maatregelen te treffen. Hiertoe werd in augustus 2004 de 165 meter hoge zendmast afgebroken en werd het uitgezonden vermogen voor de twee overgebleven masten verlaagd van 240 kW naar 100 kW continu en 40 kW reserve.

vooraan de westelijke mast voor de sloop

de westelijke mast tijdens de val

Radioplein

2009-05-23T13:59:00.002+02:00

Radio (v. Lat. radius = straal) is een techniek om met radiogolven draadloos informatie over te brengen van een zender naar een ontvanger. Een radio-omroep (zie Omroepplein) en een radio-ontvanger (radiotoestel, receiver) worden meestal aangeduid met radio als het gaat het overbrengen van audiosignalen.

Radiogolven zijn vrije elektromagnetische golven met een frequentie van minder dan 300 GHz. Hogere frequenties worden gebruikt voor radar, televisie, magnetron en mobiele telefonie (GSM).

De radiogolf die door een zendantenne wordt uitgestraald bestaat niet uit één enkele frequentie, maar uit een zeer groot aantal dicht bij elkaar gelegen frequenties. Dat is nodig om alle geluid- of beeldinformatie over te kunnen brengen. Deze bandbreedte van frequenties vormt een kanaal. Aan elke zender zijn één of meer kanalen toegewezen. Als zenders dezelfde kanalen gebruiken, dan moeten deze voldoende ver uit elkaar liggen, anders storen ze elkaar.

Hierna enkele oude en nieuwere radio's en reclameposters van Philips.

Biezenplein

2009-05-22T16:02:00.003+02:00

Voor de naamgeving zie De Biezen.

Biezenplein gezien vanaf de noord-zijde van de Achtersloot - 2009

Biezenplein met op de achtergrond de St. Nicolaasbasiliek - 2009

Biezenplein gezien vanaf de zuid-zijde van de Achtersloot met op de achtergrond het postkantoor - 2009

Lagebiezen

2009-05-22T16:02:00.000+02:00

Zie De Biezen.

Biezenpad

2009-05-22T16:01:00.000+02:00

Zie De Biezen.

De Biezen

2009-05-22T15:22:00.003+02:00

Biezen zijn dunne, hoogopgroeiende oevergewassen uit de familie van de cypergrassenfamilie (Cyperaceae), zoals veenbies, vlottende bies, zeebies, bosbies, mattenbies (of stoelenbies) en ruwe bies. De bloemen zijn tweeslachtig en hebben soms geen, soms een borstelvormig bloemdek. De planten zijn dun en kunnen afhankelijk van de soort en omstandigheden 0,75 m tot 3,50 m hoog worden.

Biezen waren een veel voorkomend gewas in de directe omgeving van IJsselstein.

mattenbies

Omroepplein

2009-05-21T09:00:00.003+02:00

Een omroep is een organisatie die radio en/of televisieuitzendingen verzorgt en meestal ook produceert.

De Nederlandse publieke omroep bestaat uit omroepverenigingen die worden gefinancierd door hun leden en de overheid. Een commerciële omroep (meestal commerciële zender genoemd) wordt gefinancierd uit commerciële activiteiten, voornamelijk reclame inkomsten.

Omroepverenigingen hebben leden. Op basis van de hoeveelheid leden wordt zowel voor het verzorgen televisie- als radio-uitzendingen een bepaalde hoeveelheid zendtijd ter beschikking gesteld.

Radio Nederland Wereldomroep (RNW) is een Nederlandse internationale publieke omroep, voor uitzendingen gericht op het buitenland. RNW maakt geen deel uit van de Nederlandse publieke omroep.

De STER (Stiching Ether Reclame) behoort eveneens niet tot de publieke omroep. Wel is deze sinds 1967 belast met het uitzenden van reclame op televisie en sinds 1968 met het uitzenden van reclame op de radio. De STER is een onafhankelijke organisatie om inmenging van adverteerders in het programmabeleid van de publieke omroepen uit te sluiten.

De Nederlandse publieke omroepverenigingen zijn:

AVRO - Algemene Vereniging Radio Omroep. Deze vereniging is in 1923 opgericht onder de naam 'Hilversumsche Draadlooze Omroep' met als doel een ‘algemeen programma’ uit te zenden. In 1928 is de naam gewijzgd in AVRO.

BNN - Bart's Never ending Network, in 1998 gestart als aspirant-publieke omroep met programma's specifiek gericht op jongeren.

EO - Evangelische Omroep, opgericht in 1970.

KRO - Katholieke Radio Omroep, opgericht in 1924

LLiNK, in 2005 gestart met uitzendingen over maatschappelijke onderwerpen onder de naam De Nieuwe Omroep.

MAX, in 2005 gestart met het uitzenden van programma's gericht op ouderen (seniorenomroep).

NCRV - Nederlandse Christelijke Radio Vereniging, opgericht in 1924

TROS - Televisie en Radio Omroep Stichting, opgericht in 1965, nadat deze in 1964 was gestart als Reclame-televisie Exploitatie Maatschappij (REM) met uitzendingen vanaf een booreiland in de Noordzee, maar met de Wet Installaties Noordzee nog datzelfde jaar werd verboden.

VARA - Vereniging Arbeiders Radio Amateurs, socialistische omroep opgericht in 1924 als tegenhanger van de confessionele omroepen KRO en NCRV

VPRO - Vrijzinnig Protestantse Radio Omroep, in 1926 opgericht door de Centrale Commissie voor het Vrijzinnig Protestantisme

Sommige organisaties zonder leden kunnen ook zendtijd toegewezen krijgen op basis van artikel 39-f van de Mediawet. Dit zijn kerkgenootschappen en genootschappen op geestelijke grondslag.

BOS - Boeddhistische Omroep Stichting

HUMAN - Humanistische Omroep

IKON - Interkerkelijke Omroep Nederland

JO - Joodse Omroep

NIO - Nederlandse Islamitische Omroep

NMO - Nederlandse Moslim Omroep

OHM - Organisatie voor Hindoe Media

RKK - Rooms-Katholiek Kerkgenootschap

ZvK - Zendtijd voor Kerken

De educatieve omroep

is een samenwerkingsverband van RVU (voorheen Radio Volksuniversiteit)

en Teleac/NOT - Televisie Academie / Nederlandse Onderwijs Televisie

Overige organisaties die mogen uitzenden op de Nederlandse publieke omroep:

NOS - Nederlandse Omroep Stichting, opgericht in in 1969 met de inwerkingtreding van de nieuwe Mediawet. De NOS richt zich op nieuws, sport en evenementen.

NPS - Nederlandse Programma Stichting, in 1998 afgesplitst van de NOS om zich specifiek te richten op het verzorgen van programma over cultuur en voor minderheden.

Verder krijgen zendtijd toegewezen:

de Nedederlandse politieke partijen

Socutera - Stichting ter bevordering van Sociale en Culturele doeleinden door Televisie en Radio (goede doelen)

OF - Omrop Fryslân, de omroep die zich richt op fries-sprekend Nederland.

Eurovisieplein

2009-05-20T10:13:00.003+02:00

Eurovisie is een samenwerkingsorganisatie op technisch en programmatisch gebied van 75 publieke omroepen van 56 europese en niet-europese landen die aangesloten zijn bij EBU, de European Broadcasting Union (UER, Union Européenne de Radio-Télévision). Het hoofdkantoor van de EBU is gevestigd in Genève. In Brussel zit het Europese schakelcentrum.

De EBU is op 12 februari 1950 opgericht. De eerste experimentele televisie-uitzending vond plaats op 2 juni 1952 en betrof de kroning van koningin Elisabeth II van Engeland. De eerste officiële Eurovisie-uitzending was een rechtstreekse televisie-uitzending van het Narsissen-festival in Montreux, Zwitserland. Dit was een show van met bloemen versierde platforms waarop harmonieën en jodelaars hun kunsten vertoonden. De uitzending werd vervolgd met een negentig minuten durende rondleiding door het Vaticaan in Rome en een preek van paus Pius de XII waarin hij sprak over de voordelen en gevaren van televisie.

De EBU beschikt over een internationaal televisie- (Eurovisie) en radio-netwerk (Euroradio), waarover uitzendingen van de nationale omroepen beschikbaar worden gemaakt voor omroepen in andere landen. Hierbij valt met name te denken aan nieuws- en sportuitzendingen. Ook regelt EBU de uitwisseling van beeldmateriaal van de internationale agentschappen.

Daarnaast produceert de EBU onder andere documentaires, educatieve programma's en verschillende culturele evenementen, waarvan het Eurovisie Songfestival en het Nieuwjaarsconcert de mest bekende zijn. Ook het spelprogramma Spel Zonder Grenzen werd geproduceerd door de EBU.

De EBU komt ook op voor de belangen van de nationale omroepen en koopt de gezamenlijke rechten in van bijvoorbeeld internationale sportevenementen.

De Nederlandse EBU leden zijn:

Algemene Omroepvereniging AVRO

Omroepvereniging BNN

Vereniging De Evangelische Omroep

Katholieke Radio Omroep

Nederlandse Christelijke Radio Vereniging

Nederlandse Omroep Stichting

Nederlandse Programma Stichting

Nederlandse Publieke Omroep

Omroepvereniging TROS

Omroepvereniging VARA

Omroepvereniging VPRO

Televisiebaan

2009-05-19T19:29:00.000+02:00

Televisie is een telecommunicatiesysteem voor het verzenden en ontvangen van bewegende beelden en geluid over afstand. Een televisie of televisietoestel is het apparaat waarmee televisiesignalen worden omgezet in beeld en geluid.

Televisie als systeem dat we nu kennen is gebaseerd op elektronische principes. Dit systeem is echter vooraf gegaan door een techniek die was gebaseerd op een mechanische principes. Deze mechanische systemen zijn bedacht en ontwikkeld door achtereenvolgens Paul Gottlieb Nipkow, Boris Rosing, Vladimir Zworykin en John Logie Baird. De kern van deze systemen werd gevormd door de schijf van Nipkow. Hun werk is echter ook wezenlijk geweest voor de moderne televisie.

De eerste elektronische systemen zijn gebaseerd op de kathodestraalbuis die in 1897 was uitgevonden door door Karl Ferdinand Braun. Het eerste volledig werkende elktronische systeem is in 1927 bedacht door Philo Taylor Farnsworth, toen slechts 14 jaar oud. Op de leeftijd van 21 jaar toonde hij in zijn eigen laboratorium in San Francisco een volledig werkend systeem.

Phil Farnsworth met door hem uitgevonden televisietoestel - 1935

Vladimir Zworykin, een russische immigrant in Amerika, wordt ook vaak genoemd als de utvinder van de elektronische televisie vanwege zijn uitvinding van de iconoscoop (televisiecamera) in 1923 en van de kinescope (televisietoestel) in 1929; zijn ontwerp was één van de eerste met alle eigenschappen van moderne beeldbuizen. In 1936 vond de eerste openbare uitzending plaats.

Vladimir Zworykin en zijn iconoscoop - 1923

Vladimir Zworykin en zijn kinescoop - 1930

Vanaf 1935 waren er geregeld televisieuitzendingen in Duitsland, Engeland en Amerika. In Nederland duurde het vanwege zuinigheid van de regering Drees tot 2 oktober 1951 voordat de eerste nationale uitzending plaats kon vinden. Daarvoor waren er sinds 1948 wel experimentele uitzendingen geweest op initiatief en voor rekening van Philips.

staatssecretaris van OKW, mr. J.M.Th. Cals preekt in zijn eerste rede voor de televisie op 2 oktober 1951: "Meer dan ooit tevoren gaat de techniek ons leven beheersen: nu is het niet alleen meer in het arbeidsproces, waar de machine de mens dreigt te verdringen, maar ook in de vrijetijdsbesteding. Na de massa-arbeid is het nu de massa-recreatie die de menselijke persoonlijkheid belaagt. Wanneer deze dreiging niet duidelijk wordt onderkend, zal de techniek - eens symbool van de menselijke geest op de stof - zelf meester en tyran worden. Wij dienen te waken, dat de techniek nooit doel gaat worden, maar slechts als middel wordt aangewend."

Nipkowplein

2009-05-18T09:50:00.001+02:00

Paul Julius Gottlieb Nipkow (1860 – 1940), Duits uitvinder, grondlegger van de televisie, uitvinder van de de elektrische telescoop, nu nipkowschijf genoemd. rondlegger van de televisie.

De Nipkowschijf is een snel ronddraaiende platte schijf waarin kleine gaatjes in een spiraalvormigpatroon zijn aangebracht. Neonlicht dat door de gaatjes in de Nipkowschijf valt, wordt met behulp van een fotocel (selenium-cellen) omgezet in een elektrische spanning. De spanningsvariaties kunnen worden versterkt en met een zender worden verzonden.

televisiesysteem van Nipkow

De ontvanger was uitgerust met eenzelfde nipkowschijf met dezelfde draaisnelheid als di van de zendende installatie (synchronisatie). Een neonbuis zet de spanning weer om in een lichtgevend signaal. Op ieder moment(gaatje) zien we slechts een element van de verlichte oppervlakte van de buis. En op dat ogenblik zal deze de lichtsterkte van het overeenkomstige punt van het afgetaste beeld weergeven Door het gat van de schijf zien we slechts de plaats van dit element. Wanneer het gat passeert voor het volgende element zal het licht van de neonbuis de lichtsterkte van het tweede element weergeven en zo met het hierop volgende punt en de overige punten. Doordat alle elementen op hun plaats worden gezien met ieder zijn eigen lichtsterkte, wordt het hele beeld op deze wijze opgebouwd.

eerste opname gemaakt met de nipkowschijf

Voor de goede werking van het mechanische televisiesysteem is het belangrijk dat de schijven van de zender en de ontvanger synchroon lopen. Dat probleem is door Nipkow in 1924 opgelost, 5 jaar na zijn pensionering. Het daarop verkregen patent heeft hij in 1930 verkocht aan Siemens.

fotobeeld gemaakt met de nipkowschijf

John Logie Baird heeft het systeem van Nipkow praktisch toepasbaar gemaakt.

televisiesysteem van John L. Baird

John L. Baird en zijn televisor

Baird heeft demonstratie uitzendingen verzorgd met zijn 'televisor', een op de Nipkow-techniek gebaseerd apparaat en er in 1930 zelfs een commerciële versie van uitgebracht, de 'Pessley'.

advertentie voor de Pessley

Teenschillerpad

2009-05-17T13:33:00.002+02:00

Zie Teenschillerlaan.

Hondsdraf

2009-05-17T13:01:00.004+02:00

Hondsdraf (Glechoma hederacea) is een algemeen voorkomende plant die behoort tot de lipbloemenfamilie (Lamiaceae). Het is een geurende plant die 15-60 cm hoog kan worden. Het blad is niervormig, langgesteeld en met een gekartelde rand. Hoe zonniger de standplaats, des te kleiner zijn de bladeren.

hondsdraf - glechoma hederacea

Hondsdraf is een overblijvende, plant met ook in de winter aan de hoofdstengel groene, kruisgewijs geplaatste bladeren. Hondsdraf gedijt ook in de schaduw met kruipende stengels waarbij op de knopen rechtopgaande bloemstengels verschijnen. Hondsdraf heeft 2 soorten bloemen: twee-slachtige en alleen functioneel vrouwelijke bloemen. Op deze laatste vliegen de bijen vaker omdat de bloembuis korter is dan de tweeslachtige bloemen. De plant wortelt op de knopen.

De bloemen staan in armbloemige schijnkransen in de oksels van de bladen. De bloemkroon is paarsblauw, soms lila, zelden wit (april–juni). De bloei is van april tot en met juni. Behalve de gewone hondsdraf met tweeslachtige bloemen bestaat er ook een vorm met de helft kleinere, vrouwelijke bloemen.

hondsdraf - glechoma hederacea

De naam hederacea betekent klimopachtig, wat verwijst naar de kruipende groeiwijze en ook de bladvorm, die in de verte aan klimop doet denken. Vroeger was deze aangenaam geurende plant een gewaardeerd koorts- en wondmedicijn. De naam is waarschijnlijk afkomstig van het Gotische woord 'Gunderaba' dat wonddrank betekent. De plant is echter zwak giftig en wordt nauwelijks meer medicinaal gebruikt. Hommels en bijen knagen vaak de kroonbuis aan en halen er de honing uit zonder de bloem te bestuiven.

hondsdraf - glechoma hederacea

Kamille

2009-05-16T11:52:00.001+02:00

Kamille (Matricaria) is een plantengeslacht uit de composietenfamilie (Asteraceae).

echte kamille - matricaria recutita

Het meest algemeen voorkomend in Nederland is de Echte kamille (Matricaria recutita of Matricaria chamomilla). De plant is eenjarig, kan 10-40 cm hoog worden en bloeit van mei tot eind september. De hoofdjes hebben een hoog-kegelvormige holle algemene bloembodem, gele schijfbloemen en witte straalbloemen. De witte lintbloemen buigen aan het eind van de bloei naar beneden. De hoofdjes zijn tamelijk lang gesteeld. De echte kamille heeft meestal een vrij sterke geur.

De thee gemaakt van de 5 dagen oude bloemen bloemen zou een geneekrachrtige werking hebben bij een veelheid van klachten. Van oudsher wordt het gebruikt bij onregelmatige menstruatie. Dit verklaart ook de naam (Matrix = baarmoeder).

Verder wordt kamille algemeen toegepast bij stress, innerlijke verkramping, grote vermoeidheid, gebrek aan levenskracht, overspanning, hoofdpijn, slapeloosheid, nachtmerries en heimwee, nerveuze overgangsklachten en kiespijn. Verder wordt het algemeen toegepast bij spijsverteringsproblemen, zoals maag- en darmkrampen, maagpijn, buikpijn bij kinderen, diarree door spanningen, constipatie, maag- en darmzweren, koliekpijnen.

schijfkamille - matricaria discoidea

De schijfkamille (Matricaria discoidea of Matricaria matricaroides) onderscheidt zich van Echte kamille doordat de witte stralenkrans (lintbloemen) ontbreekt. De plant wordt ongeveer 5 cm hoog en bloeit vanaf juni tot de herfst. Zoals bij alle composieten is de vrucht een nootje. Op het nootje zitten twee striemvormige olieklieren. Bij aanraken geeft de plant een vrij sterke typische geur af, veroorzaakt door het vrijkomen van etherische olie. De olie heeft een geneeskrachtige werking.

Akkerwinde

2009-05-15T12:36:00.004+02:00

De Akkerwinde (Convolvulus arvensis) is een slingerplant behorende tot het geslacht Winde (Convolvulus) en komt in Nederland algemeen voor op akkers, braakliggend terrein, in wegbermen en in de duinen. De stengels winden zich tegen de wijzers van de klok in om dingen heen en kunnen langer zjn dan 1 meter. De bladeren zijn eirond tot langwerpig en hebben uitstaande slippen aan de voet. De bloem is roze of wit en heeft aan de buitenkant donkerdere strepen. De bloemen hebben een doorsnede van 1,5 tot 3 cm. Er zijn vijf kelkbladen met ronde tanden. De bloemen hebben een aangename geur. Eén tot drie bloemen bloeien aan een lange steel met halverwege twee schutblaadjes. De bloeitijd is van juni tot de herfst. De akkerwinde heeft een onbehaarde doosvrucht.

akkerwinde - convolvulus arvensis

Ratelaar

2009-05-14T10:40:00.001+02:00

Ratelaar (Rhinanthus) is een plantengeslacht uit de Bremraapfamilie (Orobanchaceae). De planten hebben vierkantige stengels waaraan de bladeren steeds twee aan twee tegenoverelkaar staan. De bladeren zijn lancetvormig tot eirond en de rand ervan is gezaagd. De bloemen zijn plat en geel. Een bloem bestaat uit twee lippen, waarvan de bovenste lip aan weerskanten een blauwe tand heeft. De bloemkelk is rond en vrij plat. Het zaad is rond en bruin en heeft rondom een vliezige rand.

Ratelaar is een halfparasiet. In de winter groeit de wortel al uit en gaat op zoek naar de wortels van andere planten zoals gras of klaver. De plant boort deze aan en haalt hier een gedeelte van zijn voedingstoffen.

Wanneer de plant is uitgebloeid maken de zaden binnen de verdroogde kelkbladen bij beweging een rammelend geluid. Dat verklaart de naam ratelaar van het plantengeslacht.

In Nederland voorkomende ratelaarsoorten zijn de kleine ratelaar, de grote ratelaar en de harige ratelaar.

kleine ratelaar - rhinanthus minor

De Kleine ratelaar (Rhinanthus minor) wordt 10-50 cm hoog en bloeit van mei tot september. De schutbladen zijn donkergroen en hebben driehoekige tanden. De bloemkroon is 1-1,5 cm lang en heeft een open keel. Op de stengel zitten meestal zwarte streepjes.

kleine ratelaar - rhinanthus angustifolius

De grote ratelaar (Rhinanthus angustifolius of Rhinanthus serotinus) wordt 10-80 cm hoog. Typerend zijn de gele bloemen met de donkerpaarse lip.

harige ratelaar - rhinanthus alectorolophus

De harige ratelaar (Rhinanthus alectorolophus) wordt 20-80 cm hoog en is goed van de grote ratelaar te onderscheiden door de donzige behaarde kelk.

Morgenster

2009-05-13T09:05:00.008+02:00

Morgenster (Tragopogon) is een plantengeslacht uit de composietenfamilie (Asteraceae). Dit geslacht omvat overblijvende en tweejarige kruidachtige planten. Ze hebben een stevige penwortel en veel melksap in de stengel. De bladeren zijn lang en smal, de bloemen zijn meestal geel. Net als bij de paardenbloem groeien de zaden in een pluizenbol, zodat de wind de zaden kan verspreiden.

gele morgenster - tragopogon pratensis

vruchtpluis gele morgenster

In Nederland komt in grasland en in wegbermen de Gele morgenster (Tragopogon pratensis) vrij algemeen voor. De enige bloemen die de plant draagt zijn gele lintbloemen. De bloemsteel onder de hoofdjes is iets verdikt. De bloemhoofdjes zijn alleenstaand en bloeien van mei tot juli alleen gedurende zonnige ochtenduren. De omwindselbladen zijn meestal even lang als of langer dan de bloemen. De bladeren zijn grasachtig.

blauwe morgenster - tragopogon porrifolius

Vroeger werd de Blauwe morgenster (Tragopogon porrifolius) geteeld om de eetbare wortels. De smaak ervan lijkt op die van oesters. De wortels moeten onder water worden geschild vanwege het kleverige melksap. De plant kan worden gezaaid in maart tot mei, waarna er in oktober tot februari van geoogst kan worden. De harige penwortel (ca. 30 cm) kan alleen in het eerste jaar worden geoogst, omdat deze in het tweede jaar te houtig wordt als ook de bloeiwijzen zich ontwikkelen.

haverwortels

De Blauwe morgenster wordt ook wel paarse morgenster, haverwortel, armeluisasperges, witte schorseneren, oesterplant, boksbaard of keukenmeidenverdriet genoemd. Blauwe morgenster is afkomstig uit Zuid-Europa en komt in Nedeerland sporadisch nog voor langs wegen en dijken.

Penningkruid

2009-05-13T09:00:00.000+02:00

Zie Wederik.

Duizendblad

2009-05-12T09:00:00.000+02:00

Duizendblad (Achillea) is een plantengeslacht uit de Composietenfamilie (Asteraceae). Er zijn meer dan honderd soorten waarvan er twee in Nederland voorkomen, namelijk Gewoon duizendblad (Achillea millefolium) en Wilde bertram (Achillea ptarmica).

gewoon duizendblad - achillea millefolium

Gewoon duizendblad heeft haar soortsnaam te danken aan het dubbel veerdelige blad met fijne slippen, waardoor het lijkt of het uit zeer veel kleine blaadjes bestaat. De plant wordt 15-50 cm hoog en vormt ondergronds wortelstokken voor vegetatieve verspreiding. De tot tuilen samengevoegde kleine hoofdjes hebben meestal vijf witte of roze (soms ook rode) straalbloemen die bloeien van juni tot november.

gewoon duizendblad - achillea millefolium

blad van gewoon duizendblad

gewoon duizendblad - achillea millefolium

Vooral de bloemschermen bevatten geneeskrachtige stoffen. De plant werd vroeger ook als opwekkend en versterkend middel gebruikt. Tegenwoordig wordt duizendblad gebruikt tegen verkoudheid en griep. De groene bladeren hebben ook een bloedstelpend effect en werden vroeger gebruikt voor de behandeling van wonden. Het innemen van sap van de plant stimuleert juist bloedingen, waardoor het een bloedneus kan veroorzaken. In het Engels heet de plant daarom ook wel Nosebleed plant.

wilde bertram - achillea ptarmica

Wilde bertram (Achillea ptarmica) is een algemene plant van wegbermen, waterkanten e.d. De bladen zijn gezaagd, maar ongedeeld. De ca. tien straalbloemen zijn wit.

Valeriaan

2009-05-11T09:28:00.001+02:00

Valeriaan (valeriana) is het grootste plantengeslacht uit de valeriaanfamilie en omvat ca. 250 soorten, zowel kruiden als houtige soorten. In Nederland zijn de echte valeriaan (valeriana officinalis) en de kleine valeriaan (valeriana dioica) inheems. De bloemen van beide soorten hebben een kelk die na de bloei uitgroeit tot een haarkroon van veervormig vertakte borstels, de kroon heeft een kleine uitzakking; er zijn drie meeldraden.

echte valeriaan - valeriana officinalis

De echte valeriaan is een algemene plant langs waterkanten en op vochtige plaatsen. Het is een tot ca. 1 m hoog kruid met geveerde bladeren en tweeslachtige, roze bloemen in een pluim aan het eind van de stengel.

echte valeriaan - valeriana officinalis

wortels van de echte valeriaan

Uit de wortelstokken en/of wortels van de echte valeriaan wordt het medicinale valeriaan gewonnen. Toegepast in de vorm van tinctuur of dragees zou dit middel de prikkelbaarheid van het zenuwstelsel verminderen waardoor het effectief zou zijn als kalmeringsmiddel bij lichte vormen van nervositeit en spanning zonder dat het suf maakt. Hierdoor is het bruikbaar bij examenvrees. Het middel is mogelijk wel verslavend.

kleine valeriaan - valeriana dioica

De kleine valeriaan is een tweehuizige soort met eenslachtige bloemen. De onderste bladeren van de ca. 30 cm hoge plant zijn ongedeeld, de stengelbladeren zijn veervormig ingesneden. Deze soort komt voor op vochtige plaatsen en is minder algemeen dan de echte valeriaan.

Weegbree

2009-05-10T12:05:00.007+02:00

Weegbree (plantago) is een plantengeslacht uit de weegbreefamilie (plantaginaceae). Het geslacht heeft aarvormige bloeiwijzen. De bloemen hebben geen kroonbladeren, maar wel lange meeldraden en stampers. Dit is kenmerkend voor een windbestuiver, dat wil zeggen dat bestuiving voornamelijk plaatsvindt door de wind. Bij de meeste soorten staan de bladeren in een bladrozet bij elkaar en zijn deze parallelnervig.

grote weegbree - plantago major subsp. major

De grote weegbree kan 15 cm hoog worden, maar de grote varieert afhankelijk van de groeiomstandigheden. De bladeren zijn ovaal en staan in een rozet om de wortel. Op de lange niet vertakte stengel staan kleine bruin-groene bloempjes. De grote weegbree bloeit van juni tot oktober. De plant is te vinden in bermen, weiden en wordt vaak gezien als een algemeen voorkomend onkruid.

grote weegbree - plantago major subsp. major

De geneeskrachtige eigenschappen van weegbree zijn kalmerend, samentrekkend, anti-bacterieel en tegen ontstekingen. Verse, gekneusde weegbreebladeren worden op verse wonden gelegd. Weegbree wordt als kompres of lotion toegepast bij insectenbeten, allergische uitslag, eczeem, ontstoken wonden, splinters, zenuwpijn en uitslag door gordelroos. Als creme of zalf wordt het toegepast bij bloedende aambeien en als mondwater bij pijnlijk en bloedend tandvlees, ontstekingen in de mond en herpes blaasjes. Thee werkt koelend bij aanhoudende koorts. Verder wordt het toegepast bij astma, bronchitis, hoest, loopneus door allergieen, irritatie en verkoudheid en bij een spastische colon en blaasproblemen.

grote weegbree - plantago major subsp. major

Enkele andere soorten weegbree:

getande weegbree - plantago major subsp. intermedia

hertshoornweegbree - plantago coronopus

ruige weegbree - plantago media

smalle weegbree - plantago lanceolata

zandweegbree - plantago arenaria

zeeweegbree - plantago maritima

Ereprijs

2009-05-09T09:52:00.000+02:00

Ereprijs (veronica) is een plantengeslacht uit de weegbreefamilie (plantaginaceae). In Nederland zijn er meer dan 20 soorten bekend, waarvan enkele gecultiveerde soorten.

gewone ereprijs -veronica chamaedrys

Ereprijs wordt gekenmerkt door vergroeide bloembladeren. De bloemen hebben een heel korte kroonbuis en een vrijwel vlakke zoom met vier kroonslippen. De onderste slip is kleiner dan de drie andere, even grote kroonslipen. De bloemen zijn blauw met een witachtige zweem of wit. De bloem heeft maar 2 meeldraden. Na de bloei valt de bloemkroon af. De kelkbladen blijven achter en liggen tegen de vrucht aan. Veel ereprijssoorten hebben bloemtrossen. Daarnaast zijn er soorten waarbij de bloemen afzonderlijk tussen de bladeren staan.

akkerereprijs - veronica agrestis

Mannetjesereprijs is een kruid met ee hoogte van 10 tot 30 cm. De stengels kruipen, maar de uiteinden van de bloeistengels zijn opstijgend. Deze dragen meestal maar enkele okselstandige bloeitrossen. De bloemen zijn lilablauw.

mannetjesereprijs - veronica officinalis

De plant is rijk aan vitaminen, tanninen en glycoside aucuboside. Het gedroogde blad en het verse sap worden medicinaal toegepast bij hoest, verkoudheid, maag - en leverklachten, diarree, ontstekingen van keel en mond, reuma en jicht. Ook zou er een licht positief effect zijn bij gal - en oedeemklachten. Het kruid wordt uitwendig gebruikt bij slecht helende wonden.

mannetjesereprijs - veronica officinalis

Wederik

2009-05-08T20:58:00.001+02:00

Wederik (lysimachia) is een geslacht uit de sleutelbloemfamilie (primulaceae). De meest voorkomende soorten van dit geslacht in Nederland zijn achtereenvolgens:

penningkruid - lysimachia nummularia

boswederik -lysimachia nemorum

moeraswederik - lysimachia thyrisflore

grote wederik - lysimachia vulgaris

De grote wederik is een overblijvend, opgaand kruid met een onvertakte, onbehaarde stengel. De lancetvormige bladeren zitten in drietallige (bovenaan de stengel in tweetal) tegenoverstaande kransen. Grote gele bloemen (15-20 mm) in pluimen aan het einde van de stengel en hebben een kelkslip met rode rand. Wederik werd vroeger gebruikt als bloedstelpend middel. Ook voor het verven van textiel werden de bloemen (geel) en wortel (bruin) gebruikt. Ze groeit langs water in weilanden en bossen, langs dijken en in bermen.

puntwederik - lysimachia punctata

De puntwederik is een cultuurplant met bloemen uitsluitend vanuit de bladoksels. De kelkslippen zijn groen.

Brunel

2009-05-07T20:40:00.001+02:00

Brunel (prunella) is een geslacht uit de lipbloemenfamilie (lamiaceae). In Nederland komt vooral de gewone brunel voor.

gewone brunel - prunella vulgaris

Gewone brunel of bijenkorfje is een overblijvend, kruipend en wortelend kruid met opgaande bloeiende takken. Stengel is vierkantig en behaard. De bladeren zijn smal, eirond en de onderste zijn gesteeld. De blauwpaarse bloemen zijn 13-15 mm lang. Ze zitten dicht opeen in de top van de stengel en worden door twee (niet-gesteelde) bladeren gesteund.

gewone brunel - prunella vulgaris

Gewone brunel is een medicinaal kruid dat wordt gebruikt bij keelaandoeningen. Groeit in grasland, bermen, natte duinvalleien en langs bospaden.

gewone brunel - prunella vulgaris

Hoepelmaker

2009-05-04T17:08:00.014+02:00

De afwatering van de kleigronden rond IJsselstein is eeuwenlang problematisch geweest. Enerzijds daalde de bodem van de polders door inklinking na veenafgraving en anderzijds werd de IJssel steeds minder diep door slib afzetting. Die natte gronden waren niet geschikt voor de landbouw en werden daarom gebruikt als grienden. In de grienden werden wilgen geplant die om de 1, 2 of 3 jaar in de herfst en vroege winter werden afgeknot tot op kniehoogte.

Het rijshout werd op vrachtwagens of per boot afgevoerd. Rondom de stadswallen van IJsselstein verschenen dan grote houtstruiken. De struiken lagen soms opgestapeld in de vorm van een huisje met een rieten dak, alsof IJsselstein in enkele dagen een nieuwe wijk erbij had gekregen.

Het rijshout werd in de winter gesorteerd en in het vroege voorjaar in ondiepe slootjes gezet. In de maand mei liepen de wilgenkatjes uit en begon het blad te groeien. Dit was het moment om de wilgentak te schillen, omdat de bast los kwam te zitten.

De tenen werden met schilijzers geschild, meestal langs de sloot waar de tenen in het water stonden. Als de tenen wat dikker waren was dat zwaar mannenwerk. Het schilijzer werd daarom ook wel de ‘martelpaal’ of de ‘vleespaal’ genoemd

Lichtere tenen werden geschild door vrouwen en kinderen. De afgeschilde repen werden gebruikt als brandstof voor de eigen kachel, maar ook wel verkocht, bijvoorbeeld aan de bakker voor het stoken van zijn oven. De blote wilgentenen werden in de zon gedroogd, waardoor ze mooi wit bleven. Daarna werden ze gesorteerd en opgeslagen.

In augustus begon het werk in de hoepmakerijen. De hoepmaker kloofde de tenen naar gelang de dikte met een kloofblok in tweeën. Daarna werden de gekloofde tenen op de snijbank met een trekmes vlak gesneden. Vervolgens werd het vlakke hout nat gemaakt, door een buigmachine gehaald en in een ronde mal gezet. Nu waren de hoepels klaar om door de kuiper te worden gebruikt voor het maken van kuipen en tonnen.

Wilgentenen hadden verschillende toepassingen. De dunnere werden in IJsselstein vooral gebruikt door de mandenmaker

Boomgaard

2009-04-24T11:28:00.004+02:00

In de eerste helft van de twintigste eeuw had IJsselstein een groot aantal kersenboomgaarden vooral rond de Poortdijk, de Utrechtseweg en de Noord-IJsseldijk. Volgens de VVV was IJsselstein de ‘Stichtsche Kersenstad’ waar ‘in den bloeitijd het land in bruidstooi is' en waar 'in den kersentijd Neerlands vlag een feestelijk aanzien geeft aan elken boomgaard.’

Via een notaris werden de kersen aan de stam verkocht aan fruitkooplieden. Deze kooplieden kwamen uit de teen- en houthandel. Zij hadden begin juni de teen en het hout (stokken) geschild en in de kersentijd van half juni tot half juli hadden zij tijd voor ander werk.

Tegen de tijd dat de kersen rijp waren waren vele IJsselsteiners bezig met het verjagen van spreeuwen en het plukken van kersen. Kinderarbeid was hierbij heel gewoon en het schoolverzuim was tijdens de kersenpluk dan ook groot. In de boomgaarden werden ook wedstrijden kersenmanden dragen georganiseerd. Wie de meeste bussels (manden) op zijn hoofd kon dragen, tijdens een rondje lopen om de grote boom, was winnaar. Na de oogst was het feest in de boomgaard. Hele gezelschappen, scholen en verenigingen maakten van het kerseneten een feestelijk dagje uit.

Door de stadsuitbreiding en de arbeidskosten zijn nu alle commerciële kersenboomgaarden verdwenen. In de IJsselsteinse parken en plantsoenen staan nog wel zo’n 800 verschillende appel- en zo’n 200 verschillende perenrassen. Daarmee heeft IJsselstein de grootste openbare fruitcollectie van Europa.

Meerenburgerhorn

2009-04-23T16:16:00.004+02:00

De Meerenburg was een versterkte woning gelegen op een perceel in de zuidwesthoek van IJsselstein, grenzend aan de binnenzijde van stadsmuur. In een schepenakte uit 1485 staat dat het gaat om een huis, gelegen op de Horn en de zuidzijde van de Achterstraat, oostwaarts begrensd door de Kerkstraat.

De naam Merenburg is destijds gegeven door Jan van Egmond 'Uter Wijk', volgens onderstaand schema een verwant van Jan van Egmond, Heer van IJsselstein.

Met de toevoeging 'Uter Wijk' werd aangegeven, dat hij uit Wijk kwam, het tegenwoordige Beverwijk, waar het Hofland al sinds de dertiede eeuw familiebezit was. In 1350 wordt ervoor het eerst melding gemaakt van een naburig kasteel met de naam Merenstein. Sindsdien noemt Jan van Egmond 'Uter Wijk' zich Jan van Egmond van Merenstein. De naam is afkomstig van het nabije Wijkermeer. De toevoeging 'stein' betekent dat het een stenen huis was.

Door zijn tweede huwelijk met Baerte Ottendr. van IJsselstein, kleindochter van Heer Gijsbrecht van IJsselstein, kwam kreeg hij in 1360 het beheer van de Rijpickerwaard, dat zijn vrouw in 1354 had geërfd van haar vader Otto van IJsselstein. De Rijpickerwaard was een groot stuk land nabij de Geinbrug.

Jan van Merenstein bleef wonen in Merenstein, maar had voor het onderhouden van zijn familierelaties en het beheer van de Rijpickerwaard wel behoefte aan een pied a terre in IJsselstein. Dit was de woning in de zuidwesthoek van IJsselstein dat hij Merenburg noemde.

Vanwege de grote afstand tot het stamslot Merenstein werd dit huis al snel opgedragen aan de baron van IJsselstein, die het aan aanverwanten in leen uitgaf. Na 1477 wordt dit huis niet meer genoemd; waarschijnlijk is het kort daarna afgebroken of verwoest tijdens oorlogshandelingen.

Bovenstaande informatie is een beknopte samenvatting van een artikel uit het tijdschrift van De Historische Kring van IJsselstein, uitgavenummer 92.

Meerenburgerhorn - 2009
Op de achtergrond de kaasteeltoren.

Meerenburgerhorn - 2009
Voetgangersbruggetje tussen Meerenburgerhorn en Kronenburgplantsoen / St. Nicolaasstraat.

Guyottestraat

2009-04-22T13:25:00.001+02:00

Guyotte van IJsselstein (1310-1369) was de dochter van Heer Arnaud I van IJsselstein en Maria van Avesnes en kleindochter van Heer Gijsbrecht van IJsselstein.

Gyotte van IJsselstein verleende rond 1366, naast enkele vrijheden, het eerste geschreven strafrecht aan de 'poorters' van de stad IJsselstein. Zo werden boeten opgelegd voor het "loochenen, gewelddadig gebruik van vuist of voet, het slaan met een staaf, knuppel of steen, het toebrengen van verwonding of verlamming en het doen van huisstoting (steken of slaan naar iemand van buitenshuis inwaarts)".

Als een "kwaad wijf een goede knaap te hoofde sprak met kwade woorden, of dat twee vrouwen malkander uitscholden, men zou haar eenen steen om den hals rondom de poorte laten dragen, tenzij zij liever eene boete van een pond wilden betalen". Hierna een afbeelding van de IJsselsteinse schandstenen

Guyotte van IJsselstein is de opdrachtgever geweest van het grafmonument in de Sint Nicolaaskerk. Zij heeft het laten oprichten voor haar beide grootouders: Gijsbrecht van Amstel en Bertha van Heukelom (van Arkel 1304-1311), voor haar beide ouders: Arnoud van Amstel (1343-1363) en Maria van Avesnes (van Henegouwen 1309-1344) en als gedenkteken voor het geslacht IJsselstein. Deze familie had immers IJsselstein laten groeien van een nederzetting tot een kleine stad.

De meest linkse gisant is Gijsbrecht van Amstel; naast hem ligt Bertha van Heukelom. De gisant rechts is Arnaud van IJsselstein, met naast hem zijn vrouw Maria van Avesnes.

Mandenmaker

2009-04-20T21:42:00.001+02:00

Een mandenmaker maakt op kunstige wijze voorwerpen van gevlochten van stengels en plantaardige vezels.

Vanaf eind 19de eeuw werden in IJsselstein wilgentenen uit het omliggende rivierkleigebied tot manden gevlochten. Rond 1920 is er sprake van een echte bloeitijd in de mandenmakerij. IJsselstein telde toen zo’n 40 mandenmakers, veelal werkzaam bij de Walkade. De grote vraag naar manden was te danken aan de opkomst van de appel-, peren- en kersenteelt in de omgeving van IJsselstein en de Lopikerwaard. Naast de manden voor de fruitcultuur (zoals de haanderik) werd ook luxe werk vervaardigd, zoals fietsmanden voor transportfietsen, papier- en linnengoedmanden, hondenmanden, bloemenmanden en fruitmanden.

Na 1930 nam de vraag naar manden snel af. In 1945 verdiende nog maar 15 mandenmakers met dit beroep hun brood en na 1970 werkte niemand meer in deze beroepstak. De concurrentie kwam vooral uit het buitenland. Ander verpakkingsmateriaal, zoals houten kisten en metalen fusten, vervingen de manden.

Aleida van Culemborgstraat

2009-04-19T19:07:00.006+02:00

Aleida van Culemborg (1444-1471), vrouwe van Sint-Maartendijk, gehuwd met Frederik van Egmond, heer van IJsselstein, dochter van Gerard II, Heer van Culemborg en Elisabeth van Buren.

In de Sint Nicolaaskerk bevindt zich een graftombe (gisant) van Aleida van Culemborg. oorspronkelijk was dit grafbeeld bont beschilderd, maar later is het wit gemaakt. Twee engeltjes ondersteunen het kussen waarop Aleids hoofd rust. Aan haar voeten ligt een slapende hond als teken van trouw.

Ze was pas zeven jaar getrouwd met Frederik van Egmond toen ze overleed. Hij bleef achter met hun 3 jarige zoon, de latere heer Floris van IJsselstein.

Dissel

2009-04-17T11:37:00.007+02:00

Een dissel is een soort hakmes, een klein houweel met aan de ene kant een naar beneden gerichte scherpe snede en aan de andere kant een hoekgedeelte dat als hamer kan worden gebruikt. De korte handgreep staat loodrecht op het mesgedelte.

De kuiper gebruikt de dissel om de kim aan een vat te kappen. De kim is de schuine kant aan de koppen van de duigen. De kimt zorgt ervoor dat de duigen van de rechtopstaande ton zo min mogelijk contact hebben met de grond, waardoor beschadiging van de duigkoppen moet worden voorkomen.

De kim moet helemaal glad zijn en mag geen mesinsnijdingen hebben. Kimmen is dus vakwerk. Om dat tot uitdrukking te brengen voerden de middeleeuwse kuipersgilden de dissel in hun wapen, zegels, penningen e.d.

De dissel is niet alleen een belangrijk stuk gereedschap voor de kuiper, maar ook voor de schrijnwerker, de klompenmaker, de hoepelmaker en de scheepstimmerman.

Ringoven

2009-04-15T21:04:00.002+02:00

Een ringoven is een rond of ellipsvormig ovengebouw bestaande uit 16 tot 24 kamers waarin continu bakstenen worden gebakken.

De kamers van een ringoven kunnen onafhankelijk van elkaar worden gestookt en hebben elk een afmeting van ongeveer 70x25 meter. Aan de buitenkant van een kamer zit een opening om de stenen in en uit te brengen. Aan de binnenzijde zit een schuif die uitkomt op een centraal rookkanaal. Dit kanaal staat in verbinding met een schoorsteen. Een kamer met ongebakken kleiblokken wordt opgestookt tot een temperatuur van meer dan 1000°C. Hierdoor wordt de volgende voorgewarmd en de voorgaande kamer afgekoeld. Nadat de bakstenen in een voldoende gebakken zijn wordt het vuur in die kamer gedoofd en in de volgende kamer weer aangestoken. Door de ringconstructie is een doorlopend steenbakproces mogelijk. Een complete cyclus duurt 1 tot 4 weken.

Ringovens zijn veel gebruikt aan het einde van de 19e en het begin van de 20e eeuw. Daarna heeft de tunneloven snel terrein gewonnen.

Hernhutterslaan

2009-04-13T16:44:00.009+02:00

Hernhutters zijn leden van de Evangelische Broedergemeente Hernhut.

De geschiedenis van de Hernhutters begon in het 15de-eeuwse Moravië (Tsjechië). Pastoor Johannes Hus (1369-1415) predikte daar in 1402 openlijk tegen de misstanden van de katholieke kerk. Dat moest hij uiteindelijk bekopen met de dood op de brandstapel. Zijn aanhangers sloten zich aaneen tot een bond, de Evangelische Broedergemeente. Zij ontwikkelden een eigen theologie waarmee ze de protestantse Tsjechische adel achter zich wisten te krijgen.

Voor de leden van de Broedergemeente was het dagelijks leven een liturgische bezigheid: sober, vroom en toegewijd, waarbij het leven en lijden van Christus de leidraad vormen. Daarnaast besteedden zij veel aandacht aan scholing, opleiding en zending.

In 1620 verklaarden het Habsburgse bewind in Tsjechië het katholicisme tot de verplichte staatsgodsdienst en elke andere geloofsopvatting gold als ketters. De broeders zagen zich genoodzaakt te vluchten en een aantal van hen vestigden zich in het grensgebied van Moravië en Saksen (Duitsland). In 1722 vinden de broeders onderdak op het Saksische landgoed van Graaf Zinzendorf, die met hun religieuze ideeën sympathiseerde. De broeders noemden hun woongemeenschap 'Herrnhut', onder de hoede van de Heer.

Marie Louise van Hessen–Kassel, weduwe van stadhouder Johan Willem Friso en barones van IJsselstein, kende graaf Zinzendorf en sympatiseerde net als hij met religieuze gedachtengoed van de Broedergemeente. Met haar instemming konden 18 uit Denemarken gevluchte Hernhutters zich in 1736 vestigen in een boederijtje op Eiteren. De Hernhutters bouwden daar aan de Hollandsche IJssel bij de tegenwoordige begraafplaats De Hoge Akker ’t Huys ’s Heerendijk.

't Huys 's Heerendijk te Eiteren - 1744

Echter de bevolking en de schout van IJsselstein waren de Hernhutters vijandig gezind en zij moetsen al snel op zoek naar een andere vestigingsplaats. Een van de leden van de Broedergemeente, de rijke Amsterdamse koopman Cornelis Schellinger, kocht in 1745 de hoge heerlijkheid van Zeist en Driebergen en het daarbij behorende slot Zeist. Schellinger gaf de grond vóór het slot in erfpacht aan de Broedergemeente. Als heer van Zeist benoemde Schellinger de schout, de schepenen en de gerechtsdienaren. Zo zorgde hij ervoor dat de Hernhutters niet door deze functionarissen werden lastig vallen. Tussen 1747 en 1750 vertrokken de Hernhutters uit IJsselstein naar Zeist.

Het huis 's Heerendijk werd in 1770 verkocht en gesloopt.

Vicarielaan

2009-04-12T16:28:00.001+02:00

Een vicarie is een fonds waaruit de vicaris, een priester, werd betaald om tot in lengte van dagen de H. Mis te lezen voor het zielenheil van de stichter en diens verwanten.

In 1293 is door Agenes, weduwe van ridder Werenbold Vlaminck, in de kerk van Eiteren een vicarie gesticht waarvan de vicaris werd aangesteld door het kapittel van St. Marie in Utrecht. Door de verwoestingen van de Reformatie kwam hieraan een eind in 1579.

Vicarielaan - 2003

Jolandeplantsoen

2009-04-11T19:17:00.000+02:00

Jolande van Liningen was de echtgenote van Aernoud van Egmond, Heer van IJsselstein. In 1416 was Jolande samen met haar zonen Johan en Willem in IJsselstein, dat toen door de Graaf van Holland werd bedreigd. De graaf trof met de zonen een regeling, waarbij onder meer werd bedongen, dat Jolande een jaargeld zou krijgen van 800 kronen. Jolande stierf in 1437 en werd begraven in de Kloosterkerk in Den Haag.

Haanderik

2009-04-10T20:53:00.001+02:00

Een haanderik is een mand die o.a. in de kersenboomgaarden van IJsselstein werd gebruikt.

De mand werd met een haak aan de kersenleer (ladder) gehangen. De kersenplukker vulde de haanderik vanuit een kophaanderik, een klein mandje voor de handpluk.

Kerspellaan

2009-04-09T19:45:00.002+02:00

Eiteren was in de Middeleeuwen een kerspel, een kerkgebied van het bisdom Utrecht, "waar het kapittel van St. Maria te Utrecht het dagelijksch gerigt, benevens huizen en tienden bezat. Hier is de oorsprong van IJselstein te zoeken, hier stond de parochiekerk, die eerst in 1310 naar de allengs zich verheffende buurschap IJselstein werd overgebragt" [uit: Jacobus Craandijk, Wandelingen door Nederland met pen en potlood", blz. 102].

In 1217 was de nederzetting 't Gein zo gegroeid dat de bisschop van Utrecht de inwoners van 't Gein toestemming verleende een eigen kerspel (kerkparochie) te stichten. Eén van de overwegingen hiervoor was, dat de toestand van de wegen nogal slecht was. Vooral bij hoog water konden de parochianen niet naar de kerk en dat bracht volgens de bisschop hun zielenheil in gevaar.

Tinbergenlaan

2009-04-06T16:50:00.001+02:00

Jan Tinbergen (1903-1994), Nederlands eerste econometrist, nobelprijswinnaar

Tinbergen werd geboren op 12 april 1903 in Den Haag. Na de HBS studeerde hij wis- en natuurkunde aan de Universiteit van Leiden. In 1925 studeerde hij af en vervulde zijn vervangende dienstplicht op de administratie van de gevangenis in Rotterdam en op het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) in Den Haag. In 1929 promoveerde hij in de natuurkunde met het proefschrift “Minimumproblemen in de natuurkunde en ekonomie”.

Daarna ging hij werken als hoofd van de nieuwe afdeling Conjunctuuronderzoek en wiskundige statistiek van het CBS, waarbij hij zich richtte op onderzoek naar wiskundige en statistische methoden voor het maken van conjunctuurmodellen. Daarnaast was hij vanaf 1931 docent statistiek aan de Universiteit van Amsterdam. In 1933 volgde een aanstelling als buitengewoon hoogleraar in de statistiek en hogere wiskunde aan de Nederlandsche Handels-hoogeschool in Rotterdam.

In 1931 was Jan Tinbergen samen met Ragnar Frisch en anderen oprichter van de Econometric Society om gezamenlijk economische problemen te bestuderen met behulp van statistische methoden. In 1934 werkte hij mee aan het Plan van de Arbeid van de SDAP, waarvan hij sinds 1923 lid was. Dit plan was bedoeld om de crisis te bestrijden door te investeren in de industrie, de handelsvloot, stadsvernieuwing en openbare werken zoals verbetering van het wegennet. Het plan werd echter door de andere politieke partijen afgewezen.

In 1936 publiceerde Tinbergen het eerste macro-economische model van Nederland. Tijdens WOII hield hij zich met enkele Leidse hoogleraren bezig met de vraag hoe Nederland er na de oorlog uit zou moeten zien. In 1945 werd hij de eerste directeur van het nieuw opgerichte Centraal Planbureau.

Tien jaar later verliet hij het CBS en werd hij voor een jaar gasthoogleraar aan Harvard University. Daarna doceerde hij ontwikkelingseconomie aan Nederlandsche Economische Hogeschool in Roterdam (de opvolger van de Nederlandsche Handels-hoogeschool) en ontwikkelde hij zich als adviseur voor o.a. de regeringen van Indonesië en Suriname.

Van 1966 tot 1972 was Tinbergen verbonden aan een commissie van de Verenigde Naties om een internationale ontwikkelingsstrategie op te stellen. De commissie adviseerde onder andere dat er werkgelegenheid gecreëerd zou moeten worden in de landbouw en bouw, dat ontwikkelingslanden meer zouden moeten samenwerken en dat rijke landen één procent van hun bruto nationaal product aan ontwikkelingshulp zouden moeten spenderen. Het voorstel werd weggestemd.

Voor de Club van Rome schreef hij mee aan een rapport over een rechtvaardiger wereldorde. Die nieuwe orde zou gebaseerd moeten zijn op samenwerking en de oprichting van een wereldregering.

In 1969 ontving hij, samen met Ragnar Frisch, de eerste Nobelprijs voor economie voor zijn onderzoek naar en ontwikkeling van kwantitatieve modellen in de economie. Jan Tinbergen zag econometrie nooit als een doel op zich, maar als een hulpmiddel om de economische werkelijkheid in kaart te brengen.

Tinbergen overleed op 9 juni 1994.